Familieprojek Nothling 2

title

Click to add text, images, and other content

Familiegeskiedenis / Family history

Click to add t

 

1

Die familie Nöthling in Suid-Afrika

C.J. Nöthling 2

© 20XX C.J. Nöthling

Kopiereg word in terme van die Wet op Outeursreg voorbehou. Geen gedeelte van hierdie

publikasie mag sonder skriftelike toestemming van die skrywer verbatim in enige formaat, elektronies en andersins, gereproduseer word nie, hetsy deur foto- of digitale kopiëring, plaat- of bandopname, DVD/CD-Rom, mikroverfilming of enige ander stelsel van inligtingsvaslegging.

Navrae en versoeke:

C.J. Nöthling

Posbus 1595

Silverton 0127

Tel/faks: 012-803-0067

Sel: 072-336-2096

E-pos: samhic1@absamail.co.za

Hersiende tussentydse uitgawe, Pretoria 2012 3

INHOUDSOPGAWE

Voorwoord 4

Inleiding 6

Die Nöthling-familiebondswapen 13

Jacob Friedrich Nöthling 15

Benjamin Nöthling 19

Johan Anthonie Christoffel Nöthling 30

Johanna Margaretha Nöthling 44

Dagboek van Johanna Duminy 46

Stamregister van Benjamin Nöthling 49 4

Voorwoord

In die sewentigerjare (1970 - 1978) is 'n aanvang gemaak met 'n genealogiese navorsingsprojek oor die Nöthling-familie in Suid-Afrika. Die navorsingsprojerk is afgesluit met 'n kroniek en onvolledige stamregister getiteld Die familie Nöthling in Suid-Afrika (1). Hierdie geskiedenis was die resultaat van agt jaar se navorsing waartydens die opsteller deur groot moeite baie waardevolle inligting van familielede ontvang het. Dit moet egter on gedagte gehou word dat genealogiese informasiebronne in dié tydperk nie die tegnologiese rugsteun van die huidige era geniet het nie. En nou - meer as 30 jaar later - word Studieprojek Nöthling (2) aangepak. Daar is enkele goeie redes hiervoor. Eerstens het die groter toeganklikheid van informasiebronne agv die internet dit moontlik gemaak om leemtes in die navorsingsresultaat te vul. Tweedens het daar in die afgelope 33 jaar heelwat gebeur (geboortes, sterftes, huwelike ens), sodat die ou stamregister, wat reeds onvolledig was, nou uiters verouderd is. Inmiddels het ook heelwat nuwe interessante inligting beskikbaar geword, oa as gevolg van die groter toeganklikheid van "ou" Oos-Duitsland. Soos reeds vermeld, het nuwe ontwikkelinge op die gebied van die informasietegnologie en genealogiese navorsing ook meegebring dat ‟n vollediger rekord van die tamilie se geskiedenis nou saamgestel kan word. Daarbenewens is daar vandag meer informasiebronne wat deur navorsers geraadpleeg kan word. Die sukses van Studieprojek Nöthling (2) word egter steeds in ‟n groot mate bepaal deur die samewerking, ondersteuning en deelname van familielede en ander belangstellendes. In hierdie verband sal familielede/belangstellendes se bereidwilligheid om bv. vraelyste in te vul en terug te stuur, van kardinale belang wees. Derhalwe word by voorbaat 'n ernstige beroep op alle betrokkenes gedoen om ‟n konstruktiewe rol in hierdie projek te speel. Die hoofdoel van die projek is om Die familie Nöthling in Suid-Afrika (1) op te dateer en die stamregister by te werk. In hierdie verband sal die Nöthling-webtuiste as kommunikasie- en inligtingsplatform 5

dien vir die projek. Bykomend word 'n webblad en ‟n gesprekforum op Facebook bedryf.

Hierdie uitgawe is nie die finale produk van die huidige studieprojek nie, maar word tusentyds uitgebring om deelnemers op hoogte te bring van die huidige stand van sake. So bv. sal hul kan bepaal watter leemtes hul op die ou stamregister kan vul.

Alle navrae en nuwe inligting kan gerig word aan:

Mnr. C.J. Nöthling

Posbus 1595

Silverton 0127

e-pos: samhic1@absamail.co.za

sel: 072 336 2096

tel: 012 803 0067

Baie dankie vir u samewerking.

Neels Nöthling

Inleiding 6

Gedurende die agtiende eeu het baie Duitsgebore migrante 'n nuwe toekoms aan die Kaap, domein van die Vereenigde Oost-Indische Compagnie (V.O.C.) kom soek. Vir sommige immigrante was die Kaap 'n teleurstelling en glad nie die Utopia wat die sogenaamde "sieleverkopers" in Nederland aan hulle voorgehou het nie. Volgens een Duitse immigrant wat later teen sy sin die Kaap verlaat het, Otto F. Mentzel, was die rekrute van die V.O.C. nie so bevoorreg soos die "wittebroodskinder" 1 wat in Holland gewerf is nie. Dit was byvoorbeeld die geval met Rudolf Siegfried Alleman 2 wat ten spyte van hierdie vorm van diskriminasie en bevoordeling van Hollanders, tog later die hoë pos van militêre bevelvoerder aan die Kaap beklee het. En dan was daar ook dié uit die Duitse adelstand wat weens hul wanderlust nuwe horisonne gaan verken en elders nuwe lewensruimte gevind het.

1.Mentzel, O.F., Life at the Cape in Mid-eighteenth Century, being the biography of Rudolph Siegfried Alleman, Van Riebeeck-Vereniging, Kaapstad, 1919, p 13.

2.Die lewensgeskiedenis van kapt Ruldolf Alleman tot en met 1741, is vervat in Otto

Mentzel se biografie (1) wat deur Margaret Greenless vir die Van Riebeeck-Vereniging in Engels vertaal is. Ná sy terugkeer na Europa in 1741 het Mentzel alle kontak met Alleman verloor en derhalwe dek die biografie nie die laaste 20 jaar van Alleman se lewe nie.

3.Mentzel, O.F., op cit, p 14.

4.Ibid.

5.Ibid, pp 14 - 23. Dit was belangrik dat die voornemende rekruut tydens keuring die

Die seuns van Johan Jacob Nöthling van Deetz (Brandenburg) was waarskynlik

nie wittebroodskinders nie, al het hul 'n goeie opvoeding gehad. Of hulle ook die slagoffers van die "kattenhonde" 3 was wat jong Duitsers in die strate van Nederlandse stede opgepik en aan die "seelenverkaufers"4 besorg het, is egter te betwyfel. Hierdie werwers het die nuwelinge aan kos en klere gehelp, en hul voorberei om tot die diens van die V.O.C. toe te tree. Die sieleverkoper se laaste belangrike taak was dan ook om die suksesvolle rekruut op die aangewese tyd op die skip na sy nuwe bestemming te kry. 5 7

beste voet voorsit. Hy word van 'n uniform voorsien en sodra hy vir die geleentheid uitgedos is, word hy na die V.O.C. se hoofkwartier geneem. Daar word onder andere van die kandidaat vereis om met 'm musket die voogeskrewe bewegings (geweerdril) reg uit te voer. Diegene wat slaag, word van 'n transportbrief voorsien wat gewoonlik aan die sieleverkoper gesedeer word. Die rekruut ontvang ook 'n trommel van sy werkgewer terwyl die sieleverkoper toesien dat hy oor die basiese lewensnoodsaaklikhede beskik: klere, tabak en pype, 'n matras, waterbottel, lepel, mes, beker en slefs 'n vaatjie jenewer! Maar minder gelukkige dae lê voor, want die rekruut bevind ho nou diep in die skuld; volgens Mentzel sal hy sy loopbaan in die V.O.C. met 'n totale skuld van 173 gulden begin.

6.Brief van Artur Conrad Förste gedateer 6 Februarie 1991.

7.De Villiers, C.G., en C. Pama, Geslagsregisters van die ou Kaapse families,

Kaapstad/Amsterdam 1966, Deel II, p 623.

Die omstandighede wat gelei het tot die Nöthling-broers se emigrasie na die Kaap,

is nouliks bepaalbaar. Volgens die Duitse navorser Artur Conrad Förste kon hul besluit om Duitsland te verlaat, voortgespruit het uit koning Friedrich II (later bekend as Frederik die Grote van Pruisse) se militêre aspirasies. Die Prussiese vors het ná sy troonbestyging in 1740 begin om tussen 15 en 20 nuwe bataljons op die been te bring. Gevolglik is 'n aanvang gemaak met die werwing van jong mans vir die Pruissiese oorlogsmasjien. Talle onwillige jong mans is eenvoudig vir lang tydperke van militêre diens opgekommandeer. Soms het soldate kerke tydens eredienste omsingel en al die jong mans ná die diens wegggevoer. Om die Pruissiese vors se gedwonge militêre slawerny te onduik, het talle persone na Nederland uitgewyk van waar hulle dan 'n heenkome in die Kaap kom soek het.6

As Hierdie oorweging op die Nöthlings van toepassing was, is dit ietwat ironies dat hulle juis as soldate na die Kaap gekom het. Die oorgrote meerderheid van die V.O.C. rekrute is in 'n militêre hoedanigheid aangestel, al was die beroep nie noodwendig dié van soldaat nie. so byvoorbeeld was Jacob Friedrich Nöthling (s.v. Johan Jacob) 'n hoede- en horlosiemaker.7 Sy broer Benjamin het egter as soldaat aangesluit en 'n redelike sukses daarvan gemaak, terwyl Jacob Friedrich hom ná sy ontslag tot boerdery gewend het. 8

Maar die geskiedenis van dié familie kan verder teruggevoer word en wel met

betrekking tot die Europese herkoms. Volgens die enkele versoeke wat hulle tot

die Kaapse owerheid gerig het, was die twee broers afkomstig van Deetz, 'n klein dorpie in die noordelike buitewyke van die stad Brandenburg geleë in die Mark Brandenburg, later „n Bezirke of distrik in die voormalige Oos-Duitsland.

Die stad Brandenburg (an der Havel) is aangelê op beide oewers van die breë waterweg, die Havelrivier. Dat sommige Nöthlings van Deetz gekom het, blyk ook uit 'n brief geskryf deur die weduwee Rosen (geb Nöthling) in 1818 tydens haar laaste lewensjare in Alt Brandenburg (die ou stadsgedeelte) as ingesetene van 'n klooster op der Havel. 8 Dit moes dus in die Altstadt (ou stadsdeel) op die suidelike oewer van die Havelrivier gewees het.

8 Nederlandse vertaling van oorspronklike brief gedateer 17 Aug 1818. Volgens die briefskryfster is sy die dogter "van de broeder uwes Heern Vader", dws 'n dogter van een van Bejamin se broers. Sy meld onder meer dat sy 74 jaar oud is wat haar geboorte op 1743/44 stel. Die identiteit van die ontvanger van die brief kan nie met sekerheid bepaal word nie: afgesien van die feit dat die brief gerig word aan 'n dogter van Benjamin, word lg in die aanheg aangespreek as "jufurouw: -- dus waarskynlik Maria Elizabeth, wat op 25 Desember 1763 in Kaapstad gedoop is. Ofskoon min feite oor haar lewenswandel bekend is, word daar besonder baie na haar in dokumente verwys, onder meer in die dagboeke van haar suster en in dié van Francois Duminy.

9 Dié benaming dui op 'n landstreek in Duitsland

Danksy die navorsingswerk van mnr Hans-Georg Bleibaum van die Institut für Genealogie (Sektion: Sudafrika) in Leck en mnr Artur Conrad Förste (van Büxtehude, Duitsland), kon bo alle twyfel vasgestel word dat die vader van Benjamin en Jacob Friedrich wel in Deetz gewoon en gewerk het. Hy - Johann Jacob Nöthling - was "ein Thüringer" 9 wat as 'n "Kunst pfeifergeselle" ('n musikant) tussen 1706 en 1717 by 'n onbekende plek (moontlik Ketzin naby Deetz) as koster, orrelis en skoolmeester gewerk het. Vanaf 1717 tot en met sy dood op 6 Februarie 1766 was hy egter koster en orrelis in Deetz. 9

Die familie se voorgeskiedenis kan selfs verder teruggevoer word na die dorpie Niederdorla10 sowat 6 kilometer suid van Mühlhausen teenaan die pad na Eisenach in Thüringen. Hierdie dorpie vorm die geografiese middelpunt van Duitsland. Förste se navorsing het aan die lig gebring dat tussen 1620 en 1628 daar twee Nöthling-gesinne of -vertakkings in Niederdorla was, nl die van die broers Hans en Michel. Volgens die skrale gegewens wat aangaande hierdie twee persone bekend is, was Hans se eggenote ene Anna (van onbekend) terwyl Michel met ene Orthia/Otilla (van onbekend) getroud was. Hans het ses kinders gehad, nl Bernhart, Hans, Martha, Christina, Jacob en Maria. Michel se kinders was Anna, Cristopher, Hans, Martha, Bartholomaüs en Michel.

10 Die Vogtei Dorla in Thüringen het bestaan uit die dorpies Langula, Oberdorla en Niederdorla. Hierdie dorpe is tans sowat 6 kilometer suid van (Kreis) Mühlhausen teenaan die pad na Eisenach in Thüringen. Die oorspronklike wapenskild of ampseel van die groter Vogtei Dorla was 'n akkertak met 'n akker (circa 1530). Die vermelde bron is otto Busch se Die Vogtein Dorla in Thüringen Mit Bildern und einer Karte (1928). Later (1700) is 'n nuwe wapen aangeneem, te wete drie klawerblare aan 'n enkele kort klawerstingel. Soos Busch opmerk, is die nuwe seel deur 'n onbekende seelmaker ontwerp. Die drie Vogtei-dorpe was naby 'n digte woud geleë wat as "Der Heinig" bekend was en waar heelwat akkerbome (eichenbäume) gegroei het. Die huidige stadwapen van Oberdorla toon drie klawerblare en drie akkers aan 'n enkele klawerstingel. Volgens Förste versimboliseer die drie klawers/akkers die drie dorpies Oberdorla, Niederdorla en Langula. Die huidige stadswapen van Niederdorla is die ou St Johannes-kerkie op die dorp. 'n Interessante gegewe omtrent die hedendaagse Niederdorla is dat dit in 1990 tot die geografiese middelpunt van (verenigde) Duitsland verklaar is - op die presiese plek is in 1991 'n Keiserlinden ('n Europese lindeboom behorende tot die familie Tilia met hartvormige blare) geplant. In 'n resente pamflet oor Nierderdola besing 'n digteres die talle lindebome in die gebied.

„n Navraag van Förste in 1992 het aan die lig gebring dat op daardie tydstip

Daar nog steeds 'n aantal Nöthlings in Niederdorla en Oberdorla (oorkant die hoofweg na Eisenach) gewoon het. In „n resente telefoongids van Duitsland word nie name van enkele Nöthlings as inwoners van Niederdorla aangedui.

Johan Jacob Nöthling is in 1681 te Niederdorla gebore waar hy op 23 Augustus 1681 gedoop is. Hy is op 4 Mei 1706 te Ganzer (Kreis Neuruppin) getroud met Catharina Fischer, dogter van Jürgen Fischer van Ganzer. Volgens gegewens deur mnr Förste 10

verskaf, is Catharina op 17 Maart 1740 in Deetz (Havel) begrawe. Hierna is Johan Jacob Nöthling op 14 Februarie 1743 weer getroud - hierdie keer met Maria Kelch, dogter van 'n jagter en brouer. Benjamin en Jacob Friedrich is egter uit Johan Jacob se eerste huwelik met Catharina Fischer gebore. Tot sy sterwe het Johan Jacob oor goeie oë beskik en kon hy sonder 'n bril lees, aldus die kerkboeke van Deetz.

Volgens die kerkregisters van Niederdorla het Johann Jacob 'n broer Herman (gedoop op 2 Augustus 1787) en 'n suster, Anna Barbara (gedoop 7 November 1683), gehad. Herman was die vader van Christian Ludolph Nöthling (later Nedling/Neethling), een van die Neethling-stamvaders in Suid-Afrika. Johann Jacob en Herman is gebore uit die huwelik van Peter Nöthling (waarskynlik 'n boer van Niederdorla) en Anna Meyen, dogter van Herman Meyen, 'n koster en skoolmeester.

Op sy beurt het Peter Nöthling een broer gehad, nl Herman Nöthling wat met Barbara Schillen (dogter van Jacob Schillen) getroud was.

Benjamin Nöthling was een van 10 kinders11. Benewens Jacob Friedrich, was daar nog 5 broers, te wete Johan Peter (gebore 19 Augustus 1706, Ganzer); Ludwig (geboortedatum onbekend); Samuel (gedoop 9 November 1717, Deetz); Johann Joachim (gebore 7 Januarie 1748, Deetz); en Johan Jacob, gebore 30 Junie 1749, Deetz). Sy susters was: Maria Catharina (geboortedatum onbekend) wat in Brandenburg met 'n soldaat, Georg Gaedicke getroud was; Anna Charlotta (gedoop 7 Julie 1719, Deetz, oorlede 9 Mei 1769, Lüneburg), vrou van Johan Cristopher Seiffert, 'n "regiment tambour"; en Anna Sophia, gebore op 26 Januarie 1746 in Deetz.

11. Besonderhede aangaande die kinders in Deetz gebore word verstrek in Auzuge aus Kirchenbuch Deetz, Sachow. Besonderhede van die ander kinders is deur mnr Artur Conrad Förste in die kerkregisters van Niederdorla opgespoor.

Die doopbesonderhede van Benjamin kon in Deetz opgespoor word. Hiervolgens is hy op 14 September 1722 gedoop. Altesaam nege persone tree op as peetouers, o.m. herr Joachim Bärbaum, burgemeester in Ketzin. Die doopbesonderhede van Jacob Friedrich kon nie in Deetz gevind word nie wat daarop dui dat hy elders gebore was. Hierdie 11

alternatiewelike lokaliteit kon ongelukkig nie bo alle twyfel vasgestel word nie - 'n kriptiese sterftekennis vermeld die herkoms van sy vader as Thüringen en sommige van die ander kinders (Deetz) se peetouers was afkomstig van Wildberg en omgewing, o.m. Maria Rebenaken (ook: Röpenack/Röpnack/Rebenack) eggenote van Hermann Nöthling van Wildberg.

Ná Jacob Friedrich se sterwe in Suid-Afrika op 5 Augustus 1774, het

familieverwante woonagtig in Capellenhagen naby Lauenstein navraag gedoen oor sy erflating.12

12 Dié dokument, bestaande uit 4 bladsye, is gedateer 20 Okt 1776. Die name van Nöthlings kom eienaardig genoeg betreklik selde voor: slegs Jacob Friedrich, Benjamin en 'n suster, Anna Charlotte, word in die korrespondensie genoem. Die familienaam Seiffert kom baie voor.

13 Sien: Heese, JA., G.S. Nienaber en C Pama, Families, familiename en familiewapens, Kaapstad 1975.

Die familie Nöthling se verbintenis met Deetz en Brandenburg word verder ookm aan die lig gebring in 'n brief deur die weduwee Rosen geskryf, soos vroeër vermeld.

Ten slotte kan daar op die betekenis en herkoms van die naam Nöthling gelet word. G.S. Nienaber groepeer Nöthling/Notling/Nothling/Neethling saam, as komende uit nood, strydnood. 13 Die uitgang -(l)ing beteken "afstammelinge van". Enigsins dui dit dus op die belangrikheid van die stam, nl Nöth- en sy variante. Maar alvorens ons verder hierop ingaan, die verklaring van J.D.A. Krige:

"Neethling of Netheling - by odg. nôt (got. nauths), di nood, stryd (dui. kampfdrangsal = strydnood). 'n Ander woord 'nôt' (hnôt, ohd. hnôton = swaai) kom ook in aanmerking, bv. in Gernot (= speer + swaai) Nod, No in een of ander van die genoemde betekenisse is dus 'n eënst. verkorting van die volle odg. mn. soos Gernot di ger (sie Jarling) + not of nothar, di not + har(i) (sie Hurling). Hierdie Nod. met dim. uitgg. -ilo + Nodilo + Nôdel = Nötel 12

+ patron. uitgg. -ing + Nöt(h)ling (Netheling)." 14

14.Krige, J.D.A., Oorsprong en betekenis van Nederlandse familiename in die 'Geslacht-Register der oude Kaapsche familiën' (De Villiers, C.G.), Pretoria 1934.

15 .Neethling, E.M., Die Neethling-familie in Suid-Afrika, T.M.S.

16 16.Brechenmacher, J.K., Etymologisches Wörterbüch der deutschen Familienamen. 2 Vol. Limburg, 1957.

17 17.Bahlow, Hans, Deutsches Namen lexikon, Familie- und Vornamen nach Ursprung und Sinn erklärt, München 1967.

18 Dié wapen is nie amptelik heraldies in Suid-Afrika geregistreer nie. Daar is ook geen

Opvallend is die feit dat Nöthling/Neethling in sinonieme terme deur hierdie skrywers opgeteken is. Hierdie verklarings vorm 'n skerp teenstelling met dié van 'n ander bron15 waarvolgens die huidige ortografiese vorm Neethling as generaat ontwikkel het uit Netheling.. Die teorie word dan verkeerdelik gehuldig dat dié familie oorspronklik van die dorpie Nethe in die landstreek Lingen (Westfalen, Wes-Duitsland) gekom het. Soos reeds aangedui, het die Suid-Afrikaanse Nöthlings en Neethlings 'n gemeenskaplike oorsprong.

Wat die stam Nöth- betref, skryf J.K. Brechenmacher die volgende:- "NOT, NöT(e) = th (i) ün = kümmerlich lebenden; (ii) = VN NOTO 1293 Bruno dictus Not, Zu Konstanz, etc."16 In dieselfde verband kan ons let op Hans Bahlow se omskrywing van Nöthlich: "mhd (mittelhochdeutsch) = Not habend, Kümmerlich - aber auch - in Not versetzen, gefährlich."17 Hy vermeld 'n foneties verwante vorm, nl Nüdling (Ortsname).

'n Algemene voorstelling van dié familie op grond van hierdie verklarings is een van armoede, onstabiliteit en 'n gees van strydlustigheid gebore uit diè sosiale misstande. Krige se taalkundige verklaring (speer + swaai) herinner sterk aan die wilde weë van 'n barbaarse Germaanse stam, en die sentrale figuur in die beweerde (maar nie-amptelike) familiewapen is interessant genoeg juis 'n Germaanse kryger in 'n aanvalsposisie met sy speer (spies). 18 13

beduidende ooreenkoms met dié van die familie Neethling nie.

Wat die familie se beweerde Wiking-herkoms betref, kan op die volgende verklaring gelet word:

Deense Wikings was die voorgeslag van die Boergondiërs, ‟n Germaanse stam wat sowat 500 v.C. vanaf die Deense eiland Borgundarholmr (Bornholm) oor die Noordsee na Duitsland en Frankryk uitgewyk het vanweë die uiters koue klimaattoestande in Skandinawië Die Nöthling-groep was waarskynlik moontlik deel van hierdie volksverhuising naonder andere Duitsland.

Die Nöthling-familiebondswapen

Die familiebondswapen (vir afstammelinge van Benjamin Nöthling) is op 8 September 1995 deur die staatsheraldikus geregistreer, en deur personeel van die staatsheraldikus ontwerp op 14

grond van gegewens deur die skrywer verskaf.

Heraldies bestaan die wapen uit 'n swart drieberg in silwer en 'n rooi uitkomende eikestiggie met twee blare (verteenwoordigend van twee Duitse dorpies, Niederdorla en Oberdorla) plus 'n goudkleurige akker/eikel in die middel. Die wapenspreuk is "Goue eikel, groen eike" wat die voortplanting van geslagte suggereer. Die herkoms van die wapen kan teruggevoer word na die dorpies Niederdorla en Oberdorla sowat 6 km suid van Muhlhausen teenaan die pad na Eisenach in Thuringen, Duitsland. Die akkermotief hou histories verband met die feit dat daar op 'n tyd groot eikewoude in die omgewing van die twee dorpies en veral Niederdorla (vandag die geografiese middelpunt van Duitsland) was. Die akkermotief kom dan ook voor in die dorpswapen van Niederdorla. Soos reeds vermeld, dra die akkermotief en gepaardgaande leuse die gedagte uit dat uit die ouer geslag (goue eikel) die jonger geslag (groen eike) voortkom en verder voortplant. In die Dietse volkskultuur word die eikel, synde die vrug van die eik, ook as 'n voortplantingsimbool gesien. 15

JACOB FRIEDRICH NÖTHLING ( - 5.8.1774)

Jacob Friedrich Nöthling was van Duitse afkoms en die eerste van twee broers wat hul gedurende die tydperk 1738 - 1746 aan die suidpunt van Afrika kom vestig het. Omstreeks 1738 het hy sy tuisdorp (waarskynlik Deetz, Brandenburg), verlaat en na Nederland gereis om as soldaat in die diens van die V.O.C. te tree, ofskoon hy die nering van horlosie- en hoedemaker beoefen het. Die lang en moeisame seevaart na die Kaap en sy nuwe bestemming het hy op die Nederlandse skip Het hoef niet altyijd Zomer meegemaak, en sy vaderland sou hy nooit weer sien nie.

In Geslagsregister van ou Kaapse families van De Villiers word 'n beknopte opsomming van sy lewensloop verskaf:

"Jacob Frederik (Friedrich) Nöthling, later Neethling, broer van stamvader Benjamin Nöthling. Aankoms 1738, soldaat. Burger 1746. Hoede- en klokmaker. 1758: Koop Bosheuwel. Vir die moeders van sy kinders vergelyk 'Personalia'

p. 289 of 'Bydraes', p.99"

Uit die bostaande blyk dit dat burgerregte in 1746 aan hom toegeken is. Klaarblyklik is dié besonderheid gebaseer op 'n aantekening soos opgeneem in 'n werk van H.C.V. Leibrandt wat dit verder toelig:19 (19)

19 19.Leibrandt, H.C.V., Precis of the Archives of the Cape of Good Hope, Requesten (memorials) 1715 - 1806. Vol 2.

"Neuteling, Jan Frederik; of Dietz, arrived 1739, as soldier in 'Het hof niet altijd Zomer', asks for burgher papers".

Jacob Friedrich Nöthling word inderdaad in 1758 die soveelste eienaar van die historiese plaas Bosheuvel, 'n eertydse besitting van Jan van Riebeeck. Die groot woning het sedertdien etlike nuwe eienaars gehad en is vandag die amptelike woonkwartier van die 16

Anglikaanse aartsbiskop van Kaapstad -- vandaar die nuwe naam Bishopscourt en dié van die omliggende voorstad wat op die landgoed verrys het. 20

20 Na bewering is een van die eerste wingerde in SA deur Van Riebeeck op die plaas aangelê.

21 Anon. (Toe die skrywer van hierdie geskiedenis die handgeskrewe afsdkrif wat deur sy vader gemaak is vir biografiese besonderhede gekontroleer het, moes hy vind dat dit nie genoteer is nie. Wat die geskiedenis van Bosheuvel betref, verdien die volgende bronne vermelding:

a.Potgieter, D.J., et al, Standard Encyclopaedia of Southern Africa Vol 2 (BAD-CAL), Nasou 1970, pp 428 & 347.

b.Van Rensburg, J.I.J., "Die geskiedenis van die wingerdkultuur in Suid-Afrika tydens die eerste eeu, 1652 - 1752, Sa Argiefjaarboek 1954/11.

In 1758 het Jacob van Reenen die eienaar van Bosheuvel geword, maar sy verblyf op dié historiese plaas was kortstondig want in dieselfde jaar word dit oorgeneem deur Nöthling. Maar ofskoon laasgenoemde ruim vyftien jaar op Bbosheuvel sou deurbring, blyk dit uit 'n beskrywing van die geskiedenis van die plaas dat hy wat die woning betref, nie veel gedoen het om dit in stand te houd nie. Dié tydperk van verval word deur die betrokke outeur verder toegelig:

"J.F. Nöthling was a hatter and a watchmaker, neither of which callings seems likely to have yielded the capital needed for a place like Bosheuwel. It is difficult to avoid the impression that Bosheuwel had gone downhill." 21

Van dieselfde skrywer verneem ons dat al die kinders van Nöthling waarskynlik op Bosheuvel gebore is, daar die eerste kind eers in 1761 gedoop is. Indien die genealogiese besonderhede van die kinders wat uit sy verbintenisse met Catharine Victor en Regina van die Kaap nagegaan word, skyn dit wel die geval te wees ten opsigte van veral die laaste ses kinders. Wat die eerste twee kinders betref, nl Anna Dorothea en Hester die oudste kind, word laassgenoemde vermeld in haar vader se aansoek betreffende die vrystelling van haar moeder as slavin in 1760/61. Die versoek is soos volg aangeteken: 17

"Nöthling, Frederik burgher; wishes to amanumit his slave Catharine Victor, and her child Hester, both of the Cape; offers as sureties himself and the burgher Johan Arend Redeker."22

22 Leibrandt, H.C.V., op cit.

Die kinders van Jacob Friedrich het dus wel 'n deel van hul jeug op die geskiedkundige plaas Bosheuvel deurgebring. In die historiese oorsig van die plaas lees ons verder dat Nöthling se gesondheid in die laaste paar jaar van sy verblyf of die plaas vinnig verswak het -- vroeg in 1773 het hy dit verkoop aan Johannes Roep.

Die nuwe eienaar was verreweg beter daartoe in staat om 'n groot eiendom soos Bosheuvel te bekostig en te onderhou, aldus die kroniekskrywer. Met die geldelike middele tot sy beskikking, het hy dan ook dadelik begin om die verval van die vorige jare te stuit en heelwat ingrypende verbeterings aan die opstal aan te bring.

Jacob Friedrich Nöthling is op 4 Augustus 1774 in Kaapstad oorlede. Verder lewer die geskiedenis nie veel gegewens omtrent sy lewe nie en daar kan ten slotte gelet word op sy kinders:

b1 Hester = 4.1.1761 X Jacob Joseph Perot

b2 Anna Dorothea + 4.1.1761

b3 Jacoba is 3.6.1770

b4 Johan Jacob is 28.2.1773 - 10.1.1790 Catharine Geertruida Strydom

b5 Maria Catharina is 28.2.1773 - 23.8.1778 Barend Lottering

b6 Catharina Elizabeth is 28.2.1773 - 5.7.1786 Hendrik Reynders van Bergum in Friesland

b7 Johan(nes) Adam is 2.8.1778 - 10.3.1793 Carolina Petronella Pieterse, d.v. Assuerus Pieterse

b8 Anna Hester is 2.8.1778 - 23.8.1791 Sybrand Waarland van Stavanger in Noorweë ,-- 30.1.1814 Johan Georg Göpel van Hersfeld. 18

De Villiers se Geslagrsregister (p. 623) brei dié register tot die vierde geslag uit, maar omdat die nakomelinge van Jacob Friedrich as't ware "afgestig" het uit die moederfamilie om Neethlings te word, is daar nie verder op sy afkomslinies ingegaan nie. Die beweegrede vir die verandering is nie duidelik nie, maar dit konstrasteer skerp met die volgehoue handhawing van die oorspronklike van deur die nakomelinge van sy broer, Benjamin Nöthling.

Dié verandering het 'n deeglike onderskeid tussen die twee broers se afstammelinge vergemaklik, maar daarteenoor het dit ook die moontlikheid van verwarring geskep omdat daar nou twee familiegroepe was met die van Neethling, met as stamvaders Christiaan Ludolph23 en Jacob Friedrich.24

23 Christiaan Ludolph (1717 - 1790) het in 1741 vanWildberg (Ruppin) na SA vertrek.

24 Jacob Friedrich het kinders by beide vroue gehad. Hy is waarskynlik ook op Wildberg gebore. Sy afstemmelinge is nie ingesluit in E.M. Neethling se werk Die Neethling-familie in SA. nie.

BENJAMIN NÖTHLING (1722 - 21.7.1778) 19

Ofskoon Jacob Friedrich Nöthling in 'n kronologiese sin sentraal staan in die gebeure wat die vestiging van dié familie in Suid-Afrika as't ware ingelui het, is hy om enkele redes 'n mindere figuur wat die latere geskiedenis van die familie in Suid-Afrika betref. Soos reeds aangedui, het die verandering van die oorspronklike spellingswyse na dié van Neethling, grootliks daartoe bygedra dat die verwantskap van sy nakomelinge met die familie Nöthling dermate vervaag het dat slegs 'n skrale historiese verbintenis -- wat veel eerder na die land van herkoms teruggevoer kan word -- behoue gebly het. Historiese bronne ontbloot geen intieme verbintenisse tussen die nageslagte van Jacob Friedrich en Benjamin in Suid-Afrika nie, en daar kan tot die slotsom geraak word dat 'n algehele vervreemding reeds vroeg ingetree het.

Derhalwe is die koms van Benjamin Nöthling 'n gebeurtenis van veel groter betekenis vir die familie Nöthling, veral as in ag geneem word dat hy die stamvader was.

Net soos by broer Jacob Friedich, het Benajamin ook as soldaat in diens van die VOC aangeteken, maar hy was duidelik meer geneë as sy broer om hom in sy nuwe vaderland as militêr te bekwaam. Hy kom in 1746 aan boord van die skip Scheibeek in Tafelbaai aan as soldaat teen die maandelikse soldy van .9. Uit sy versoeke toe die owerheid met betrekking tot die toekenning van burgerregte en ontslag 25 blyk dit dat hy in 1748 tot die rang van korporaal bevorder is en in 1751 reeds die rang van sersant bekleë het teen 'n verhoogde soldy van .20 per maand. Hy is op 16 November van daardie jaar in dié rang op 'n driejarige kontrak aangestel. Tien jaar later het hy steeds dieselfde rang gehad, maar in 1774 word daar in amptelike stukke na hom verwys as Adjudant van die Burgerlike Infanterie.

25 25.Leibrandt, H.C.V., Precis of the Archives of the Cape of Good Hope, Requesten (Memorials) 1715 - 1806, Vol 2, 1906.

26 Johanna Lombard, gebore 10.4.1729, was die sewende kind van Anthonie Lombard en Johanna Snyman, wat op 7.2.1717 getroud is. Anthonie Lombard was 'n seun van 'n

Agt jaar ná sy aankoms in die Kaap, en wel op 27 Feburarie 1754, tree Benjamin in die huwelik met Johanna Lombard26 24 jarige dogter van Antoine (Anthonie) Lombard en 20

Franse Hugenoot nl Pierre Lombard van Pointaix in Dauphiné (Frankryk, en Marie Couteau van Soudière. Johanna Snyman was 'n afstammeling van Christoffel Snyman, lg 'n seun van vryburger Anthony van Bengale. Christoffel Snyman was getroud met Marguerite de Savoye, dogter van Jacques de Savoye.

27 In 1691 is die 33 jarige Pierre Lombard beskryf as 'n "siek man met vrou en een kind." 'n Plaas is in 1691 aan hom toegeken O.N.O. van die Bergrivier.

28 Leibradt, H.C.V., op cit.

29 29.Ibid.

30 30.Ibid. Die kriptiese inskrywing lui as volg: "Nöthling, Benjamin; adjudant of the burgher infantry here; asks for his discharge in consequence of continual indisposition (No 40, 1774).

Johanna Snyman. Die huwelik is op Swartland (Malmesbury) voltrek.

Dié nooi Lombard was 'n kleindogter van 'n Franse Hugenoot, Pierre Lombard van Pointaix wat in 1688 na die Kaap gekom het.27 Haar moeder, Johanna Snyman, was weer 'n afstemmeling van Christoffel Snyman, seun van vryburger Anthony Snyman van Bengale. Christoffel Snyman was getroud met Marguerite de Savoye, dogter van Jacques de Savoye.

In 1762 rig Benjamin 'n versoek tot die owerheid om ontslag uit die diens van die Kompanjie, en dat burgerregte aan hom toegeken word. 28 Klaarblyklik is sy aansoek om uit die diens te tree, van die hand gewys, maar burgerregte is aan hom toegeken.29 In 1774 het hy weer om sy ontslag aansoek gedoen weens kroniese ongesteldheid.30

Die weinige besonderhede rakende die lewe van Benjamin Nöthling soos hierbo aangedui, berus grootliks op die enkele versoeke wat hy tot die owerhede gerig het en die huweliksregister van Zwartland. Maar danksy die geskrewe nalatenis van die Franse outeur Jacques-Henri Bernadin de Saint-Pierre, kom ons heelwat meer te wete oor veral die huishouding van dié stamvader gedurende die vroeë sewentigerjare van die agtiende eeu. 21

31.Franken, J.L.M., Duminy-Dagboeke, Kaapstad 1938. Die boek is uitgegee deur die Van Riebeeck-vereniging.

32 Ibid. Kaapstad was egter sentrum van die Kaapse lewe en 'n habitat vir sowat 15 000 inwonders. (Na raming was daar ongeveer 2 000 Blankes in die Kaap aan die einde van die 17e eeu en 8 500 in 1750. In 1975 het Kaapstad 1 096 597 inwonders gehad (Suid-Afrika 1975, Amptelike Jaarboek van die Republiek van Suid-Afrika).

33 Die verwysing na Benjamin Nöthling as "aide-de-camp de la bourgeoisie" is te wyt aan die Fransman se eie vertolking van sy gasheer se militêre amp, d.i. adjudant van die burgerlike infanterie (Burgerwag). Die hoofkwartier van die burgerwag was geleë op die hoek van Burg- en Kortmarkstrate en is tot in 1796 gebruik. Die burgerwag se funksie was grootliks om snags orde in die dorp te handhaaf.

34 Die inwoners het hul wonings as herberge ter beskikking van riesigers en seeliede gestel.

Hierdie Franse skrywer, uit wie se pen oa die werk Paul et Virginie verskyn het, het tydens sy terugvaart vanaf Mauritius die Kaap aangedoen. Sy aankoms en verblyf is vervat in -Voyage ò l'isle de France, en word ook breedvoerig bespreek deur J.L.M. Franken in sy werk, Duminy-Dagboeke.31

Die Fransman sien sy aankoms in Tafelbaai nogal in 'n romantiese lig en hy gee 'n kleurvolle beskrywing van sy eerste indrukke van die nedersetting op 17 Januarie 1771. Kaapstad is nog 'n skilderagtige dorpie, "bestaande uit huise, algar mooi op 'n streep, wat uit die verte lyk op kaartehuisies".32 En die Kaapse burgers is maar al te gretig om die besoekers van losies te voorsien:

"Met sonsopgang het drie mooi geskilderde skuite by die skip kom aanlê. Hulle was gestuur deur burgers, wat gevra het om ons intrek by hulle te neem. Ek het afgeklim in dié van 'n Duitser, wat my verseker het dat ek vir my geld baie goed tuis sou wees by 'M. Nedling, aide-de-camp de la bourgeoisie'."33

Die Fransman bevind hom aan die suidpunt van Afrika sonder geld of klere, maar willig tog in om die aanbod van losies in die betreklik duur herberg 34 van die Nöthlings te aanvaar. Sy groot kommer is egter van korte duur, want onderweg na die huis van sy 22

Duitse gasheer word sy volle aandag in beslag geneem deur die vreemde dog aandoenlike milieu van die Kaap. "Die strate loop almal baie reguit. In sommige is gragte en die meeste is beplant met eikebome. (..........) Die vooraansigte van die huise staan in hul skadu gehul. Aan weerskante van die deure is banke van baksteen of grassooie aangebring en op baie het vrouens met blosende gelaatskleure gesit."

Die Nöthlings het so 'n huis bewoon, aldus Franken.35 Nou volg die belangrike ontmoeting met die inwoners van die huis: "Ek en my gids het 'n gedeelte van die plek deurloop en binnegestap by mevrou Nedling, 'n fris en baie opgeruimde vrou van Hollandse afkoms. Sy was besig om tee te drink te midde van sewe of agt offisiere van die vloot wat besig was om hul pype te rook".

35.Franken, J.L.M., op cit. Bernardin Deb Saint-Pierre se verslag (vert) is ook opgeneem in Ian D. Colvin se reisbundel The Cape of Adventure wat om 1912 verskyn het.

De Saint-Pierre kry 'n hartlike ontvangs en hy is klaarblyklik heel ingenome met sy gasvrou en haar huishouding. "Sy het my 'n baie netjiese kamer gewys en my verseker dat alles in die huis tot my diens was. Wanneer mens een Hollandse stad gesien het, het jy almal gesien: die reëling van die huishouding is vir elke huis dieselfde. Die reëling in haar huis was soos volg: daar was altyd geselskap in die voorkamer, asmede 'n tafel bedek met spanspek, perskes, appelkose, druiwe, pere, kaas, vars botter, wyn, tabak en pype. Om agtuur word tee en koffie geskink, om twaalfuur 'n oorvloedige maaltyd van wildsvleis en vis opgedis, teen vieruur word koffie en tee gedrink, en om agtuur was daar 'n oorvloedige aandete soos die middagmaal. Daardie goeie mense het die hele dag geëet".

Volgens die Franse gas was die daaglikse tarief voorheen selde meer as 'n halwe "paistre of 50 Franse "sols" (stuiwers) wat in gelyke waarde of effens meer as 20 sent te staan gekom het. "Maar sommige Franse vlootoffisiere het die tarief tot 1 "paistre" opgestoot omdat hulle hul van ander nasionaliteite wou onderskei." Dit was dan ook die tarief wat hy aan madame Nöthling moes betaal. Dit is nou wel nie goedkoop nie as die oorvloed van die land in aanmerking geneem word nie, sê hy, maar wat kry 'n mens nie vir die waarde van jou geld nie - daar is meer elegansie hier aan te tref as in ons beste herberge, en die diensbodes van die huis staan tot jou beskikking. Mens nooi vir middagete wie jy 23

36 In die omgewing van die huidige Nuweland, Kaapstad.

37 Die presiese ligging hiervan kon nie bepaal word nie.

38 Anders as wat sommige skrywers beweer, was daar reeds vanaf kort na die was daar reeds vanaf kort na die volkstigting eikebome in die Kaap aangeplant.

wil. Jy kan enige dae deurbring op die buiteplaas van jou gasheer, jou bedien van sy rytuig - dit alles sonder ekstra betaling.

Hy maak inderdaad gebruik van die geleentheid om etlike dae op Benjamin se buiteplaas deur te bring. "Enige dae later het my gasheer, mnr. Nedling, my genooi vir 'n kuiertjie na sy buiteplaas, geleë by dié van mnr Berg". Alvorens ons die Franse skrywer verder aan die woord stel, dien net gemeld te word dat Benjamin se buiteplaas geleë was agter Tafelberg en digby die plaas Westervoort van O.M. Berg en Dirk van Reenen se brouery.36

Van Reenen, wat in daardie stadium nog die monopolie vir die brou van bier uitgeoefen het, het sy brouery ingerig op die plaas Papenboom (Nuweland) waar hy ook woonagtig was. Hierdie geografiese aanduiding bring 'n interessante feit aan die lig, nl dat Benjamin se buiteplaas betreklik naby sy broer s'n was. 37

De Saint-Pierre skryf dat die reis na Benjamin se plasie in die gasheer se rytuig met ses perde aangepak word. "Ons het daar verskeie dae heerlik rustig deurgebring. Die grond was bestrooi met perskes, pere en lemoene wat niemand opgetel het nie. Die wandelpaaie was beskadu deur die mooiste bome. Ek het daar 'n eik gemeet met 'n omtrek van elf voet. 38 Hulle beweer dat dit die oudste eikeboom in die land is."

Die Franse outeur se verblyf aan die Kaap lewer 'n verdere anekdote op en wel met Benjamin se voorstel op 3 Februarie 1771 dat hulle en enkele "Hollanders" (Kapenaars) Tafelberg moes bestyg. Dié tog geskied nie helde oordag nie, maar twee uur ná middernag en in die helder maanlig. Ná drie en 'n half uur bereik hulle die plat kruin, en net betyds om 'n pragtige sonsopgang te aanskou. Die geselskap vertoef 'n geruime tyd op die berg en keer doodmoeg en dors terug na die losieshuis terug waar die goedhartige mevrou Nöthling hul bedien met limonade gemeng met muskade en wyn. 24

39 Oorspronklik : 72 myl.

40 Franken se afleiding is gegrond op C.G. de Villiers se Geslagsregister van die ou Kaapse families.

Wanneer Benjamin en sy gesin een van Johanna Lombard se broers ontvang, is die Fransman teenwoordig en hy is besonder beïndruk deur die groot waarde wat aan boedverwantskap geheg word. "Die teerste band verbind bloedverwante aan mekaar. Die broer van my gasvrou was 'n boer van die Kaap wat 112 kilometer39 ver moes gekom het. Daardie man het geen woord gepraat nie en maar net deurentyd sy pyp sit en rook. By hom was sy tienjarige seuntjie. Die vader het sy hand teen die kind se wang gelê en hom getroos sonder om iets te sê. Die kind, net so swygsaam soos sy vader, het dié se groot hande tussen syne gedruk en hom met 'n tere blik in die oë aangekyk."

Dié broer van Johanna was òf Christoffel òf Daniel Lombard, 40 en insgelyks was die seuntjie òf Jacobus Johannes, gedoop 26 Julie 1761, òf Daniel Benjamin wat op 2 Oktober 1761 gedoop is.

Maar die skrywer gaan voort: "Hierdie seuntjie was aangetrek soos mens op die plaas aantrek. Daar was 'n nefie van hom in die huis wat ook ongeveer tien jaar oud was, in netjiese drag soos dit by dorpsbewonders voorkom. Daardie twee kinders het in die grootste vertroulikheid saam gaan stap. Die dorpskind het nie op die plaasseun neergesien nie - dit was sy neef".

Die Franse outeur verwys hier na Benjamin se tweede seun, Johan Anthonie Christoffel, die enigste voortplanter van die familie Nöthling in Suid-Afrika in die tweede geslag. Sy lewensverhaal word in die volgende hoofstuk uiteengesit. 25

'n Tweede kind word ook vemeld, nl. "Mademoiselle Nedling" wat al sugtende swaar afskeid neem van haar beminde. "Ek het gesien hoe sy gehuil het oor die vertrek van haar geliefde. Ek het gesien hoe sy al sugtende die geskenke klaarmaak wat as blyke moes dien van haar liefde. Getuie van dit alles het sy nie gesoek nie, maar haar ook nie daaraan onttrek nie".

Oor die identiteit van hierdie dogter het die volgende opmerking deur Franken in 'n onderskrif: "Ons het geprobeer om te bepaal, sonder om daar egter dot dusver in te slaag, of Johanna Jacoba, gedoop 16 Maart 1755, in 1771 nog in lewe was of vroeg gestorwe is. In die laaste geval sou die afskeid slaan op onse Johanna Margaretha, toe 14 of 15 jaar oud. Uit die boedelrekening van die weduwee Benj. Nöthling van 15 Okt. 1787. (Boedelrekeninge, Deel 15, No. 10) blyk dit dat die eersgeborene Johanna Jacoba in '87 nie meer in lewe was nie."41

41.Franken, J.L.M., op cit.

42 In Von Dessin se Engels Cantoor" het hulle ook "een verzeegeld pakje gesubscribeert tot een gedagtenis gemaakte en naagelanten Ao 1761 den 29en Julij" aan die egpaar Nöthling (Kyk : 'n Kaapse Huishoue in die 18e eeu : uit Von Dessin se briefboekt en

Johanna Margaretha kon dit wel gewees het indien ons in ag neem dat sy in 1771 waarskynlik reeds 'n verhouding had met haar toekomstige man, Francois Renier Duminy wat sedert 1767 met die Kaap bekend geraak het. Uit Duminy se skeepsjoernale (1767 - 1777) blyk dit o.m. duidelik dat hy dikwels die Kaap aangedoen het. Dit is heel moontlik dat hy tydens een of meer van sy besoeke aan die Kaap 'n gas was in die huis van Benjamin Nöthling en sodoende met sy toekomstige vrou in aanraking gekom het.

Danksy Johanna se klein dagboeke en Duminy se aktiewe rol in die geskiedenis van die Kaap, is daar ook heelwat besonderhede oor die lewe van dié dogter van Benjamin vir die nageslag bewaar.

Benjamin sterf op 21 Julie 1778 en wat sy weg na die graf betref, bied die annale van die geskiedenis enkele besonderhede. Eerstens kan gelet word op die testament van Joachim von Dessin 42 die bekende boekversamelaar. In sy testament legateer hy "aan den ten 26

Memoriaal, deur J.L.M. Franken (SA Argiefboek).

43 'n Bepaling in Von Dessin se testament lui dat sy graf gedurende die eerste 25 jaar ná sy dood nie geopen mag word nie.

deesen casteele bescheijdene Sergeant Benjamin nothling en desselfs huysvrouw Johanna Lombard, ten aansien hy Nothling mij in mijne jongst gehad hebbende swarre siekte trouw en onvermoeijd ten dienste is geweest, en dog dagelix alle mogelijke handrijkinge doet, een somma van twee Duysend guldens Indische Valuatie, als meede mijne grafsteede, die ik hier in de Caabsche Kerk heb, sub No 27, waarvan de Erfgrondbrief is gedateerd 17 Oct. 1752". 43

Benjamin het dus sy graf as't ware van Von Dessin geërf! Hul goeie verbintenis blyk ook uit die doopname van Benjamin se eerste seun wat na Von Dessin vernoem is. Dié seun, Johan Joachim Nicholaas, is op 3 April 1760 oorlede.

Dat die familie Nöthling van dié ruimhartige gebaar van Von Dessin sou gebruik maak blyk uit 'n inskrywing op die lys van grafstedes in die Kerk van "Cabo de Goede Hoop" (Groote Kerk):-

"(27) Aan de Kerk, de Erfgen. van Benjamin Nöthling". Feitlik identies is die inskrywing op die lys van "grafsteeden te vinden in de Gereformeerde Kerk van Cabo de Goede Hoop D.A o 1789".

Maar dan vind ons ook verdere besonderhede in die "Register op de Grafsteeden gelegen op het zoogenaamd Buiten Kerkhof der Nederduitsche Hervormde Gemeente in de Laage Stad", p. 15:-

"Nothling / de erfgenaamen Benjamin (307)

geroyeerd na (/) - De Lettre

Kerkraadsbesluyt 2 Augt. 1852 (Zie op de Lettre - Josephine

Caroline en Wilhelmina do 330)". 27

44 44.Franken, J.L.M., op cit.

45 Ibid.

46 Ibid.

Wat grafstede nommer 330 betref, word die naam van Francois de Lettre aangedui met die vermelding nl. dat dit aan hom toegeken is deur die erfgenames van Benjamin Nöthling met die voorvermelde rojering.

Die heel oorspronklike dokument met betrekking tot Von Dessin se nalatenis het later in die besit gekom van die afstammeling van Francois Duminy waarop die volgende aantekening gemaak is:- "Erfbrief van myn graft in de Kerk van Jochem Nicolaas van Dessin, 17 Oct. 1752, overleeden den 18 Sept 1761 des avonds 6 uhr." 44

Uit die voorgaande blyk dit dat nie minder nie as drie grafstedes hier ter sprake kom en oor die laaste rusplek van Benjamin en sy vrou word uitsluitsel gegee deur Franken. By die dood van Benjamin se dogter Johanna Duminy (p. 46) gee hy die verlangde gegewens in 'n voetnoot:

"In Kaapstad, op die betreklike jeugdige leeftyd van 49 jaar, 7 maand en 27 dae (.......) Sy is waarskynlik begrawe, nes tevore haar vader en moeder en later haar man, in die graf van Joachim Nicolaus von Dessin, wat hy by testament aan Benjamin Nöthling en sy vrou nagelaat het".

Benjamin se weduwee was ook nie vir 'n hoë ouderdom bestem nie en hoewel haar presiese sterfdatum nie vasgestel kon word nie, het sy hoogstens 58 jaar oud geword want haar boedelrekening is op 15 Oktober 1787 gelewer. Die ses oorlewende kinders het elk Rs 1137,18 uit die boedel ontvang45 terwyl die ouderlike huis reeds op 27 April 1787 gekoop is deur Francois Duminy. Duminy het een derde van die koopsom betaal en die Weeskamer het ter vereffening van die boedel die balans per custinbrief oorgeneem. Volgens Franken moes hy 29 500 gulde daarvoor betaal. 46 28

Dié huis kon die een gewees het in Graafe Straat (Parlementstraat) wat Duminy op 13 November 1794 verkoop het vir die inrig van die Latynse skool. 'n Resolusie 47 is inderdaad in 1792 aangeneem waarvolgens die huis van Duminy gekoop sou word vir die bedrag van  15 000, en in September 1793 het ene Cornelis Josias van Baak diens aanvaar as onderwyser vir die beoogde skool.48 In die Kasboekregister van Johanna Duminy (néé Nöthling) word inskrywings vanaf 1794 gemaak met betrekking tot uitgawes (skoolgeld vir haar kinders wat aan "van Baak" betaal is.

47 Ibid.

48 Ibid.

49 Ibid.

50 Ibid.

51 Auzuge aus Kirchenbuch Deetz, Sachow.

Benjamin Nöthling en Johanna Lombard had altesaam 9 kinders - vyf seuns en vier dogters. Hulle eerste kind, Johanna Jacoba wat op 16 Maart 1755 gedoop is, was in 1787 reeds oorlede49 terwyl die eerste seun en derde kind Joah Joachim Nicolaas ook baie vroeg oorlede is. Die sewende kind, Johan Adolph wat op 28 September 1766 gedoop is, het ook voor 1787 gesterf. 50 Die kinders Johanna Margaretha (1756 - 1807) en Johan Anthonie Christoffel (1760 - 1854) word in afsonderlike hoofstukke besprek. By die bespreking van Johanna Margaretha word ook enkele lewensfeite aangaande haar jongste suster Maria Elizabeth verstrek aangesien laasgenoemde feitlik 'n tweede lewensmaat vir haar suster word soos dit duidelik word by die lees van Johanna se dagboekie.

Die twee kinders Elizabeth Susanna en Frederick Willem word kortliks vermeld in die volgende hoofstuk. Wat die sesde kind Jacob Adriaan betref, kon geen verdere inligting opgespoor word oor hom nie behalwe dat hy op 18 Augustus 1765 in Kaapstad gedoop is.

Ten slotte is daar een ander dokument 51 wat enigsins meer lig werp op die hekoms van Benjamin Nöthling. Dié handgeskrewe wetsdokument in Duits op 28 Oktober 1776 29

opgestel. Die belangrikheid van hierdie dokument word verder onderskryf deur die feit dat 'n familieband met Jacob Friedrich Nöthling daarin eksplisiet aangetoon word.

Snyman, wat op 7.2.1717 getroud is. Anthonie Lombard was 'n seun van 'n Franse Hugenoot nl Pierre Lombard van Pointaix in Dauphiné (Frankryk, en Marie Couteau van Soudière. Johanna Snyman was 'n afstammeling van Christoffel Snyman, lg 'n seun van vryburger Anthony van Bengale. Christoffel Snyman was getroud met Marguerite de Savoye, dogter van Jacques de Savoye.

JOHAN ANTHONIE CHRISTOFFEL (1760 - 1854) 30

Johan Anthonie Christoffel Nöthling is op 15 Januarie 1760 in Kaapstad gebore 52 en volgens die Geslagsregister van De Villiers op 18 Januarie 1761 gedoop. Hy was die vierde kind en tweede seun uit die huwelik van Benjamin Nöthling en Johanna Lombard.

52 Sy geboortedatum word nie in De Villiers/Pama se Geslagsregister aangegee nie. Volgens die serfteregister van die gemeente Swellendam is hy op 17 Maart 1854 oorlede in die ouderdom van 94 jaar, 2 maande en 2 dae wat sy geboortedatum stel op 15 Januarie 1760

53 Jeffreys, Kathleen M. Kaapse Archiefstukken - 1781, Cape Times, Kaapstad 1930, p 45

Die Franse outeur Jacques-Henri Bernadin de Saint-Pierre bied tydens sy besoek aan die Kaap in 1771 'n enkele flits uit die jeug van Johan Anthonie Christoffel. Gedurende sy kort verblyf kry hy die geleentheid om 'n paar dae op Benjamin se plasie deur te bring, Tafelberg in die nag te bestyg en om 'n kykie in die gesinslewe van die Nöthlings te kry. En as 'n broer van Johanna Lombard hulle in Kaapstad besoek, sien die Franse outeur hoe die seun van Benjamin sy teruggetrokke nefie met die grootste toegeneentheid behandel want "dit is sy neef" .

Tien jaar later was Brittanje en Frankryk in 'n staat van oorlog. Hierdie gebeurtenis sou sy lewe enigsins raak en die keuse van sy loopbaan beïnvloed. Op 31 Maart 1781 het die Britse skip The Betsy nog rustig in Tafelbaai voor anker gelê. Maar op daardie dag is van die Hollandse gesant in Parys berig ontvang van die oorlog en dié Britse skip is sonder versuim as oorlogsbuit gekaap en herdoop na De Postillon (letterlik: posryer). By dié geleentheid het Johan se swaer, die imponerende kaptein Francois Duminy oorgegaan in die diens van die vloot van die V.O.C. en sy eerste aanstelling was on bevel te voer oor dié skip. 53

Volgens 'n resolusie van die Poliktieke Raad op 2 April 1781 sou bevel oor die skip deur kapt Francois Duminy gevoer word, iemand "die eenigste Jaaren desselfs Domicilium 31

alhier gehouden en diversse Scheepen als Capitain bij de Freanschen gevoerd hebbende, zeer goede ervarendheijd van het Indische Vaarwater verkreegen heeft, en dus bequaamst geoordeeld is, om tot deeze Expeditie te werden gebruijkty."

Maar hoe sou die skielike kaping van The Betsy Johan se lewe ingrypend verander? Die feit dat Franse seelui die Nöthlings se losieshuis dikwels besoek het en dat Francois Duminy met een van Johan se susters getrou het, moes gewis sy belanstelling in die see geprikkel het. Duminy se aanstelling as skeepskaptein van De Postillon moes waarskynlik 'n rol gespeel het in Johan se diensaanvaarding as "jong matroos" en opperstuurman 54op 2 April 1781 op dieselfde skip. Enkele dae vertoef De Postillon nog in die hawe onderwyl die bemanning rantsoene aan boord neem en allerlei herstelwerk verrig. Maar op 7 April is die skip reisvaardig en word die anker gelig.

54 Ibid.

55 Jeffreys, Kathleen M, op cit, p 273.

Danksy Johan se eie "Journael van Het Nederlandse O.I. Copie: De Posttilion" wat tot 25 September 1781 strek en die reis na Ceylon en die terugvaart dek, kry ons 'n deeglike insae in byna ses maande van sy lang lewe van 94 jaar. Sy joernaal neem 'n aanvang op Woensdag 2 April:

"Des morgens vroeg stappe ik over-op die prijs de Betsy, om op ( ) ize de Ach(tb): begee..(n)ing van Cabo de Goede Hoop, als Opperstüürnab daarop te dienen."

Op 5 Junie bereik hulle Colombo, en op 29 Junie begin die terugreis. Eers word Mauritius aangedoen en op 22 Augustus vertrek De Postillon weer uit Port Louis en die vaart eindig op 8 Oktober 55in die Kaap.

Dit is nie bekend of Johan Nöthling ná dié vaart nog aan De Postillon verbonde was nie. Nietemin kan gelet word op 'n versoek tot die owerheid in 1803 waarvan die Engelse weergawe hier gegee word: ".....emtered ...service in 1781, but... had the misfortune to be 32

taken by the English and conveyed to America. Found means to reach Holland at own expense, and was appointed gunner to the Meermin. Having arrived here, was made sub-lieutenant and served as such on African coast under Mr Duminij; and for placing all the company's possessions in security." 56

56 Leibrandt, H.C.V., Requesten (Vol II, F-O).

57Franken, L.M., Duminy-Dagboeke, Van Riebeeck-Vereniging 1937.

58 Ibid.

Daar word later tot die res van dié versoek teruggekeer. Johan se versoek tot die owrheid, nl. om as Superintendent van Saldanhabaai aangestel te word, is waarskynlik gerig ná die oorname van die Kaap deur die Betaafse bewind. Op 12 April 1803 het Duminy 'n soortgelyke versoek met betrekking tot Valsbaai gedoen.

Dié versoek moet gesien word teen die agtergrond van die oorlog tussen Brittanje en Frankryk wat in 1781 uitbreek. Die oorlogspanning kan ook afgelees word uit Johan se skeepsjoernaal wat hy gehou het tydens die vaart na Ceylon kort ná die aanvang van die oorlog. Die bemanning is voortdurend op die uitkyk vir vyandelike skepe en die nagwaak word by tye verdubbel. Maar wat het hierna met De Postillon gebeur?

In Desember 1782 het die vloot uit Patria in 'deplorable toestand' in die Kaap aangekom met 'n verlies van 919 dooies en 756 siekes. Dit word aan Duminy opgedra om met De Postillon hiervan berig te bring aan die Herre Meesters. Die vaart bied hom ook die geleentheid om die plaas van sy herkoms in Frankryk te besoek. Hy kry bevel om Lorient binne te loop, dog verras deur vyandelike skepe "sig in d' eerste veilige haven de veste te vergen".57

Volgens Franke "kom hy (Duminy) behoude aan" 58 want op 9 Augustus 1783 word hy "als Capitain ter Zee door de Bewindheb. heren van de Oost-Indische Compagnie ter Kamer Amsterdam geplaatst op 't schip de Meermin om met hetzelve ses scheepen da 33

59 Historiese besonderhede aangaande die Meermin word gegee in die historiese annale van Theal (Vol 4). In Augustus 1788 moes die Meermin die Maria van die V.O.C. te hulp snel nadat die bemanning van lg skeurbuik opgedoen het (p 260). In 1765 het die Meermin slawe gaan haal by Madagaskar en tydens die terugreis het die inboorlinge op die skip die bemanning oorrompel. Die skilp het wel Kaap Agulhas bereik waar dit vernietig is, aldus Theal (pp 96 - 97). Volgens 'n mededeling deur dr E. Mossop het 'n skip met dieselfde naam op 29 Junie 1761 met twee dooies en vyf siekes aan boord in Valsbaai anker gegooi. In 1795 het die Meermin onder kapt Gerrit Overbeek na Holland geseil (Franken, P 32).

60 Franken, J.L.M., op cit, P 14; Res. 1784 (C.76, p 263); Instruksies D.7, No. 20-22.

61 Franken, J.L.M., Ibid, P15; Res 1786, P435; rapport oor koste, ens., slawehandel Res. 1787, pp 131-137.

deesen uithoek te convoyeeren".59 Duminy voer bevel oor die Meermin van 1783 tot 1786.

In 1784 word Johan weer in amptelike stukke vermeld. Die oorlog met Brittanje is nog in Swang, en in die Kaap word 'n nypende tekort aan slawe ondervind vanweë die gevaar van vyandelike skepe op die roetes na Madagaskar en elders langs die kus van Afrika. Vervolgens word Duminy afgevaardig om met die Meermin na dié eiland te vaar om rys en slawe te koop.60

Van Duminy se reisjoernaal na dié sending het enkele bladsye behoue gebly wat die periode 3 - 10 Julie 1785 dek. Johan Nöthling het as "tweede derdewaak" die reis meegemaak. 61

Dit bring ons weer terug by Johan Nöthling se versoek aan die owerheid in 1803, waarin die volgende vermeld word: "Also voyaged to Mauritius, Madagaskar, Mozambique. In 1785 ordered to St. Helena to carry out instructions thither, and he did his best to carry out his orders." (Rekwisite No. 92, 1803). 34

Sover moet dit duidelik wees dat Nöthling die meeste van sy seereise onder sy swaer kaptein Francois Renier Duminy onderneem, en wel in die tydperk 1781-1785 op die skepe De Postillon en die Meermin. Hy kry onder meer die belangrike aanstelling van "Equipagemeester" Na 1986 is Duminy minder seevardig, maar as lid van 'n kommissie moet hy ingevolge die owerheid se opdragte verslag uitbring oor graanbou by Mosselbaai en die lewering vn timmerhout vanaf die "Houteniqua"-bosse aan Plettenbergbaai 62. Dan moet hy na Mosselbaai en Plettenbergbaai gaan om dié voorvermelde aangeleenthede prakties uitvoerbaar te maak. 63 In Augustus 1788 kom die eerste lading hout uit Plettenbergbaai met die Meermin onder Duminy se bevel in Tafelbaai aan.64

62 Franken, J.L.M., Ibid; Res. 1786 (C.80, pp 912 - 931, 1275-1366.)

63 Ibid.

64 Ibid, P 16.

65 Leibrandt, H.C.V., op cit, No. 54, 1789.

In 1789 word weer van Johan Nöthling verneem in die vorm van 'n versoek aan die owerheid. Daarin word onder meer gemeld dat hy steeds op die Meermin dien as onderluitenant. Ons lees verder:

"....had in 1782 entered the naval service of the company; during the last war with England he had to take part in many difficult and fatiguing expeditions under the command of Captain Duminij; from which his health and body constitution had to suffer much. He is also subject to servere asthma, and is no longer able to discharge his difficult duties; asks therefore for his discharge and, as native of his country, to be favoured with its burgher rights." 65

Die geloofwaardigheid van die inhoud van hierdie versoek moet krities bejeën word. Die stelling dat Johan in 1782 en nie in 1781 tot die diens toegetree het, moet bloot as 'n glips van die geheue beskou word, dog daar moet skepties gestaan word teenoor sy bedenklike 35

gesondheid en beweerde asma. Veral as hy 50 jaar later nog daartoe in staat was om 'n veerboot op die Breërivier te hanteer, en indien ons in aanmerking neem dat hy die hoë ouderdom van 94 jaar bereik het! En tog is die moontlikheid van siekte altyd daar. Maar intussen het die werklik sleg met sy swaer Duminy gegaan. Sy aanstelling as Equipagemeester is reeds in 1787 deur die hooste gesag in Nederland afgekeur 66 onder meer omdat hy na bewering die smet van die Katoliek sou dra en nie 'n Nederlander was nie. Ná 'n tydperk van onsekerheid rig hy 'n versoek tot die Politieke Raad op 20 Januarie 1789 om as kaptein van die skip 't Duyfje aangestel te word, en 'n resolusie ter magtiging van hierdie versoek word in dieseflde jaar aanvaar. 67 Die vraag kan weliswaar gestel word of Duminy se onsekerheid sy swaer genoop het om 'n nuwe loopbaan as burger te oorweeg.

66 Franken, J.L.M., op cit, pp 17 - 18.

67 Franken, J.L.M., op cit, p 24; Res. 1789, Deel II, p 477. Dit is nie duidelik of Johan A.C. Nöthling ook op die Duyfjie aangestel is nie. Dit wil voorkom asof dit nie die geval was nie daar die poste van skeepsluitenante bekleë is deur J.P. de Baier en W. van der Roest. Roest terwyl J.P. de Baer as luitenant gedien het.

68 Ibid.

Dit is verder betekenisvol dat ons Johan Nöthling nie op 't Duyfje aantref nie, want volgens Franken word die pos van onderluitenant op die skip gekleë deur W. van der Roest terwyl J.P. de Baer as luitenant dien.68 En hier verdwyn hy weer vir enkele jaar uit die annale van die geskiedenis.

Dit is nietemin interessant om daarop te let dat Duminy in 1791 sy ou verbintenis met die 36

Meermin hervat. 69 In 1791-1792 gaan hy daarmee na Rio de Lagoa en Mauritius en sy dagregister van die vaart het behoue gebly.

69 Ibid.

70 Ibid, P 26: Bylae 1792, pp 404 - 43 Lg bron word nie nader omskryf nie, maar waarskynlik is dit Bylagen 1716-1795 (C. 120 - 222) in die argief van die Sekretaris van die Politieke Raad.

71 Franken, J.L.M., op cit, pp 9 - 10. Volgens Franken is die brief waarskynlik nie deur die meisie se moeder self geskryf nie --- 'n aanduiding dat sy van eonsekere afkoms was. Die trant van die brief skep die indruk dat die vader weens sy hoër stand nie in 'n huwelik met Florentine kon begewe nie.

72 Die brief is 10 jaar na die kind se geboorte geskryf. Sy was dus besonder jonk toe sy in Fancois Duminy sy huishouding opgeneem is.

Van besondere betekenis is die Franse briefe 70 geskryf op 26 Januarie 1789 71deur Florentine Olivette van St. Paul op l'Isle de Bourbon (tans Reunion). Die brief is gerig aan Francois Dumniny en sy vrou. 'n Engelse weergawe van die teks word hier weergegee maar die oorspronklike Franse teks word in voetnoot opgeneem. 72

"Dear Sir and Madam,

Touched by your kindness I take the liberty of commending to you my child; the painful sacrifice make of her has as aim her advancement and happiness: it is for this reason that I had no difficulty in making this decision regarding my dear child; I know the kind-heartedness of Mr Duminy, who requested this from me. I trust, dear Sir and Madam, that you will have reason to take a certain pride in the good you are about to do; Olivette is good, like me she will be respectful and thankful for the kindness to wards her. I append hereto a letter which I ask you to give to her. With sincere and respectful appreciation I am, Sir and Madam, Your very humble and very obedient servant Florentine."

In the form of a P.S. the following: 37

I will be infinitely obliged if you will give me news of my child and I ask that you address letters meant for me to Mr Besnard or to Mad. the (Holy?) Mother at St. Paul.

Die meisie Olivette waarna in die briefie verwys word, is eintlik Marguerite Olivette, toekomstige eggenote van Johan Nöthling. Dit is duidelik dat dit hier gaan om die toekoms van Marguerite: die moeder doen afstand van haar tienjarige kind wat in die huishouding van Francois Duminy opgeneem word. Die briefie is waarskynlik geskryf kor ná die kind se vertrek na haar nuwe tuiste in die Kaap73.

73 Monsieur et Madame; Penetrée de vos Bontés, Je prends la liberté de vous recommander mon Enfant: Le Sacrifice penible que J' en ai fait a pour bût son avancement et son Bonheur: aussi ai-je remis sans aucune difficulté ce cher Enfant Parceque je conais assés la Bonté du Coeur de M. Duminy qui me l'a demandé. J'espé, Monsieur et Madame, que cous aurez a vous applaudir du bien que vous allez faire;Olivette est bonne, elle sera, comme moi, respectueuse et reconnaissante de toutes vos bontés envers Elle. Joint une lettre pour Elle que Je vous prie de lui remettre. Je suis avec une reconnaissance sincère et respectueuse. Monsieur et Madame, Votre très obeissante servante florentine.

Je vous serai infiniment obligée si vous me donnez des nouvelles de mon Enfant et Je vous prie dadresser mes lettres a M. besnard ou a Mad. Dariu (?) la Mère a St Paul.

74 Franken, J.L.M., op citr, P 337. In April 1794 is daar ook 'n inskrywing, "uitgaf voor margreet" (10 riksdaalders).

75 Ibid, p 34.

In Januarie 1792 boek Johanna Duminy (geb. Nöthling) in haar kasboek 68 Rikdaalders vir "onkoste voor de passasie aan de companie voor margreet". 74

'n Franse medikus, ene dr. Macé wat as "Chirurgyn by 't Zwitserse regiment de Meuron"75 gedien het, kom in Maart 1791 na die Kaap. Tydens sy verblyf in die woning Le Jarin van Duminy skryf hy op 6 Junie 1792 'n briefie in Frans aan sy gasheer wat na Valsbaai 38

76 Ibid, p 35.

77 Ibid, p 36.

78 Ibid.

79 Die huwelik is voltrek op 27 April 1794.

80 Hierdie reis word gedek in Franken se werk Duniny-Dagboeke, pp 190 - 318.

vertrek het waarin Marguerite ook vermeld word: "Madlle Olivet (est) réveuse." 76(25) Marguerite word dus gesien as 'n peinsende jong meisie. In 'n tweede brief, geskryf aan boord van Le Benjamin waarmee hy na Mauritius vertrek het, verwys hy weer na haar: "Je souhaite que Mademoiselle Margueritte Olivette voit ses voueux exauces si son bonheyr en depend".77 Dr Macé spreek die hoop uit dat Marguerite se gebede verhoor word omdat haar geluk daarvan afhang. Volgens Franken sinspeel hy moontlik op haar geneentheid vir haar toekomstige eggenoot.78 Dié brief is geskryf op 22 April 1793, 1 jaar voor die dag van haar huwelik met Johan Nöthling. 79

Maar dié groot gebeurtenis is voorafgegaan deur Duminy se besondere ekspedisie na Walvisbaai in opdrag van die V.O.C. om Sebastian en Dirk van Reenen daarheen te vervoer in die ewige soektog na die "Cabo myne", en om verder ondersoek in te stel na walsivsvangste aan die weskus. 80 Johan Anthonie Christoffel Nöthling is 'n lid van die Meermin se bemanning en dié skip vertrek op 3 Januarie 1793 uit Tafelbaai. Die ekspedisie, soos dit blyk uit onder meer die joernaal van Duminy, lewer nie goud op nie, maar heelwat sonde en ergenis met die inboorlinge. Daar kan gelet word op die intekeninge op 3 Februarie en 27 Februarie 1793 wat op Nöthling betrekking het:

"Sondag, 3 Februarie 1793. Dit was rustig en kalm gedurende die hele oggend en aanhoudend mistig. Op hierdie dag het ons niks gedoen nie. Ek het die bemanning laat rus. Om 10.00 vm. het ek ses 'eilandbewonders' op die strand regoor die boot gewaar wat daar rondgeparadeer het. Ek het dadelik die skip se boot uitgestuur met onderluitenand De Bock en J. Nöthling, met 'n bietjie tabak vir elkeen van die barbare en ook 'n dosyn 39

glaskrale. Ek het hulle duidelik aangesê om die inboorlinge te laat verstaan dat ons geensins vir hulle kwaad was nie, maar dat ons inteendeel gewillig was om met hulle te onderhandel indien hulle bereid sou wees om regverdig op te tree en nie te steel nie. Hulle het die geskenke met blydskap aangeneem en deur middel van gebare belowe om die volgende dag met osse terug te kom." 81

81 Ibid, pp 255 en 287. Die betrokke frase is in Afrikaans vertaal.

82 Ibid, p 297.

Dié ontmoeting op die strand geskied in 'n gemoedelike gees, maar op 27 Februarie is die inboorlinge allesbehalwe vriendelik. 'n Boot wat uitgestuur word om te gaan visvang, word deur sestig invoorlinge bedreig wat die treknet wil afneem. Duminy se fragmentariese verslag oor dié insident is vervat in enkele onvoltooide sinne wat te wyte is aan 'n beskadigde oorspronklike teks:

".... Die skip[ se boot wat aan boord gebring is, was nie in staat om vis te vang nie, en onderluitenant De Bock het gerapporteer dat sestig 'eilandbewoners' hul verskyning gemaak het wat die net wou afneem......maar 'n skoot wat vanaf die skip se boot oor hul hoofde afgevuur is het hulle op die vlug laat slaan. Ongelukkig het een van die 'eilandbewonders' in sy haas om weg te kom een van ons manne, William Kribs ligtelik in die bobeen met 'n assegaai gewond. Dit is 'n voorval wat bewys dat hulle nie as vriende van ons wil afskeid neem nie. Dit is waar dat dit deels die skuld was van die offisier wat dit gewaag het om die net uit te gooi op 'n tydstip toe so baie van die barbare daar saamgedrom het, sonder dat hy as voorsorg 'n geweer saamgeneem het onderwyl die insittendes van die skip se boot almal gewapen was." 82

Wie was die man wat die skoot afgevuur het wat die inboorlinge op die vlug laat slaan het? Duminy meld in dié opsig geen naam nie, maar die identiteit van dié persoon kon ons vasstel dedur te let op die joernaal van S.V. van Reenen wat die tog meegemaak het. Hy beskryf dié gebeurde soos volg: 40

"27 Februarie. Die bemanning is aangeval deur die Namakwas, wat eers hul goedere en messe afgeneem het, en toe ook probeer het om die treknet af te vat. Mnr Neethling (sic), wat al die gewere in die boot had en wat 'n ent daarvandaan was, het 'n paar skote oor hulle koppe geskiet. Hulle het weggehardloop en nie net gelos." 83

83 Ibid, P 318.

84 Sy gesondheidstoestand was waarskynlik baie beter as wat hy wou laat vermoed, want hy is eers 65 jaar later oorlede!

85 Franken, J.L.M., op cit P 109. Die betrokke inskrywing, gedateer 23 Oktober 1797 lui oa dat "brouer nöthling" berig dat "sij alle gesont was." Hierdie is 'n aanduiding dat

Dié mnr "Neethling" was inderdaad Johan Nöthling. Die terugvaart na Kaapstad eindig op 10 April 1793 en een jaar later word Nöthling in die eg verbind met die veertienjarige Marguerite Olivette wat in die voorafgaande vier jaar in die sorg van die Duminys was.

In 1793 word Duminy voorlopig vrygestel van diens op see en hy word onder ander hawemeester van Valsbaai. In 1794 wend hy hom ook tot die boerdery en koop 'n plaas by Blauwberg. Later bevind hy hom op Bokkerivier, waar sy vrou 'n deel van haar dagboekie skryf.

Met Engselse besetting van die Kaap in 1795 word die Fransman van sy pos as hawemeester van Valsbaai onthef. Maar wat van sy swaer, Johan Nöthling? Dit is feitlik seker dat die einde van Duminy se loopbaan ter see ook dié van Nöthling beëindig het. Laasgenoemde het reeds in 1789 sy ontslag as gevolg van swak gesondheid aangevra en ook versoek dat burgerregte aan hom toegeken word. Die res van sy versoek 84 wat ten dele behandel is, lui onder meer dat hy 'n gevaarlike siekte opgedoen het wat hom

verplig het om die diens te verlaat en hom in Kaapstad te vestig. Dit het gedurende die tydperk 1793-1797 plaasgevind aangesien hy die lewe op see in 1797 reeds vaarwel toegeroep het indien ons die dagboeke van sy suster 85 reg vertolk. 41

J.A.C. en sy gesin ter sprake is.

86 Leibrandt, H.C.V., op cit (No 114, 1806).

87 Kaapstad.

88 Hy is op 1 Julie 1823 aangestel.

89 Cape of Good Hope (1839)

Sy voersoek tot die owrheid in 1803 is egter nie van dié van swaer Duniny te skei nie. Dit kom daarop neer dat hy die Bataafse Regering versoek om as Superintendent van Saldanhabaai aangestel te word. Inmiddels word Duminy se versoek van 12 April om weer in die pos van hawemeester van Valsbaai aangestel te word, toegestaan. Verder leer ons uit J.A.C. Nöthling se pleidooi in 1803 dat hy geen geld gehad het nie. Drie jaar later rig hy 'n verdere versoek vir okkupasie van drie morge grond geleë langs die "Heeren Huisjs". Uit dié versoek 86 blyk dit dat hy reeds 'n burger was.

Wanneer hy die lewe in Kaapstad vir 'n nuwe begin in die omgewing van Swellendam verruil het, kon nie met sekerheid bepaal word nie. Die geboorte van sy laaste kind, Jacob Frederik Rudolph op 10 Januarie 1810 in "Kaap die Goeie Hoop" 87 is enigsins beduidend. Dertien jaar later is hy klaarblyklik vir die eerste maal aangestel as bootsman op die Breede Rivier 88 (37) en op 16 Oktober 1825 tree hy en sy eggenote op as getuies by die doop van sy kleinseun Johan Antoine Nöhling op Swellendam. Hy is ook getuie by die doop van Jacob Frederik Rudolph Martin op 13 Januarie 1831, en op 16 Oktober 1836 by die doop van 'n kleindogter, Martha Susanna Nöthling. 'n Week later word dié kind weer gedoop, en hy en sy eggenote is weer onder die getuies!

Op 1 Januarie 1828 volg 'n tweede aanstelling as bootsman op die Breede Rivier. Volgens die amptelike rekords soos vervat in Cape of Good Hope (1839) het hy in 1839 nog dié pos gehad teen 'n jaarlikse salaris van 30 pond sterling, terwyl 'n huis aan hom toegestaan is. Dit was sy taak om die "upper ferry" 89 te bedien wat as die Uitvlugt-pont 42

bekend gestaan het.90

90 Hierdie besonderheid is aan die skrywer verskaf deur C. Cochrane, kurator van die Drostdy-museum, Swellendam. In 'n brief dd 22 Julie 1976 meld hy dat die boonste pont se inkomste vir Mei en Junie 1827 60.1.0 Riksdalders was. Die argiefverwysings (Kaapstad) is C.O. 2701, 12.3.1828, No 29.

91 Kerkargiewe, Swellendam.

Marguerite ontval hom op 15 November 1847 en sy word op Swellendam begrawe . 91 Hy volg haar na die graf op 17 Maart 1854.

Johan Anthonie Christoffel Nöthling is na die volgende pesone vernoem:

1.. Johan ---- Johan Jacob Nöthling, sy grootvader in Deetz, Brandenburg;

2. Anthonie ---- Antoine (Anthonie) Lombard, sy grootvader aan moederskant;

3. Christoffel ---- Christoffel Snyman, grootvader van sy moeder aan moederskant.

'n Opvallende besonderheid wat by die navors van lewensfeite by die tweede geslag duidelik aan die lig gekom het is dat die name van Johan se vier broers selde in die bronne wat geraadpleeg is, voorkom. Die lewensverloop van Johan is in breë trekke verhaalbaar, maar dié van sy broers behels kwalik meer as die enkele besonderhede wat ons in De Villiers/Pama se Geslagregister aantref.

Die eersgebore seun, Johan Joachim Nicolas, is in April 1760 as jong suigeling oorlede. Hy was waarskynlik vernoem na Joachim Nicolas von Dessin, die bekende boekvesamelaar en vriend van sy vader.

Van Jacob Adriaan, wat op 18 Augustus 1765 gedoop is, is eweneens niks bekend nie behalwe dat hy by die afsterwe van sy moeder in 1787 nog in lewe was. 'n Jonger broer, Johan Adolph (+ 28.9.1766), was reeds oorlede.

Die jongste seun van Benjamin was Frederik Wilhelm wat op 21 Januarie 1770 in 43

Kaapstad gedoop is. In 1806 het hy 'n versoek tot die owerheid gerig vir die vergunning van 25 morg in die omgewing van "klein Blauwberg" vir bewerking. In 1822 het hy nog gelewe, want op 8 Desember daardie jaar was hy 'n getuie by die doop van Margaretha Florentine Odendaal op Swellendam. Sy was 'n dogter van Paulus Coenraad Odendaal en Johanna Margaretha Florentine Nöthling.

Lewensfeite van Johan se susters en veral dié van Johanna Margaretha Duminy is enigsins vollediger. Die toekligting wat tov laasgenoemde in die volgende hoofstuk gegee word, is grotendeels gebaseer op Franken se werk.

JOHANNA MARGARETHA NöTHLING/DUMINY (1757 - 1807)

Die lewensgeskiedenis van Johanna Margareht Nöthling word betreklik volledig 44

weergegee in Franken se werk en in hierdie oorsig sal hoofsaaklik aandag gegee word aan haar verbintenisse met die familie en die genealogiese betekenis van haar bydrae tot die Afrikaanse literatuur.

Hierdie merkwaardige dogter van Benajin Nöthling is op 29 Junie 1757 in Kaapstad gebore. Die eerste moontlik verwysing na haar vind ons in die briewe van Jacques Henri Bernardin de Saint-Pierre. Die skrywer vermeld onder meer "Mademoiselle Nedling" se afskeid van haar beminde en ons kan aanvaar dat die beminde haar aanstaande eggenoot Francois Renier Duminy was. Die huwelik vind plaas op 2 Februarie 1777.

Sy koop in Junie 1780 'n huis en erf van burger Vaandrig Jan Hendrik Eckerdt, geleë "in deeze tafel valleij in 't blok T en aldaar 'n gedeelte van N4." Dit was waarskynlik dieselfde huis wat in 1788 vir  4 0000 aan Louis Michel Thibault, 'n argitek, verkoop is.

In 1787 word Johanna die huisvrou in die ou familiewoning. Haar moeder is kort vantevore oorlede en Francois Duminy het die geleentheid aangegryp om die huis uit die boedel vir die som 29 500 gulde te koop. Hierdie woning, wat die tydelike tuiste van sovele Franse seelui was in Graaffestraat (tans Parlementstraat), het egter nie lank in Duminy se besit gebly nie want in November 1794 is dit verkoop en omgeskep in die Latynse Skool. Hierna het die egpaar hul gevestig in Le Jardin, 'n huis teen die hange van Tafelberg.

In Junie 1792 was dr Macé 'n gas in hierdie huis (sien Hoofstuk IV). In die breif wat hy op 6 Junie daardie jaar aan Duminyt skryf merk hy die volgende aangaande Johanna op: "Madame Duminy est devenue tres melancolique." Uit sy woorde kan nie met absolute sekerheid afgelei word dat sy reeds probleme met haar gesondheid ondervind het nie --- hy het haar opsigtelike melankolie waarskynlik vertolk as verlange na haar afwesige eggenoot wat hom in Valsbaai bevind het. In 'n tweede breif, geskryf op die skip Le Benjamin in April 1793, rig hy gevoelvolle versoek tot Duminy:-

"Embrassez Madame Duminy pour moi, dites lui surtout que je noublierai jamais ses honnetetes ni celles de mademoiselle Nedeling qui an un coeur sensible et bon" (Vert: Dra 45

my toegeneentheid aan mev Duminy oor, vertel haar dat ek veral haar beskeidenheid nooit sal vergeet nie, en ook nie dié van mej Nöthling wat 'n verstandigte en goeie hart het nie.)

Daar sal teen die einde van hierdie hoofstuk teruggekeer word tot hierdie laaste verwysing na mejuffrou Nöthling, 'n jonger suster van Johanna.

Johanna Duminy se eerste geskrewe nalatenis wat dien vermeld te word, is 'n gedeelte van 'n kasboek wat strek van 1790 tot omstreeks 1795 plus gedeeltes van 1799 en 1802/1803. Dié werk gee ons 'n interessante en onthullende beeld van die lewenspeil van die gesin. Johanna het klaarblyklik die bestuur van sake in die huishouding in haar hande gehad en synde 'n praktiese huisvrou, het sy alle uitgawes en inkomsts noukeurig aangeteken. Wat die familie Nöthling betref, is twee inskrywings van besondere belang. Beide aantgekeninge het betrekking op haar skoonsuster Marguerite Olivette. In Januarie 1792 word 'n uitgawe van 68 Riksdaalders bewillig as "onkoste voor passasie aan de Companie voor Margreet", en in April 1794 was daar 'n verdere "uytgaf voor Margreet". In lg geval het die uitgawe 10 Riksdaalders bedra en dit is na alle waarskynlikheid gebruik om tot die huwelik van die meisie met Johan Nöthling by te dra. Die eerste aantekening is 'n aanduiding dat Marguerite Olivette reeds in 1791/92 na die Kaap gebring is.

As gevolg van sy aanstelling as hawemeester van Valsbaai aan vaste wal, kon Duminy hom vanaf 1794 aan sy voerdery wy. Hy koop drie plase, onder meer Bokrivier in die distrik Swellendam waar die langste fragment van Johann se dagboek geskryf is. Ná die oorname van die Britse bewind in 1795 is Duminy sy pos kwyt maar gedurende die Betaafse bestuur (1803 - 1806) word hy weer as hawemeester aangestel. In dié tydperk was die egpaar in Simonsbaai woonagtig. In 1806 verloor hy weer sy pos en slegs een jaar later sterf Johanna.

DAGBOEK VAN JOHANNA DUMINY

'n Volledige teks van Johanna se dagboekie sowel as 'n Engelse vertaling is oorgedruk in J.L.M. Franken se Duminy-Dagboeke (1938). Derhalwe sal slegs die resultaat van my 46

genealogiese ontginning hiervan uiteengesit word.

Ter verduideliking kan slegs gemeld word dat die dagboeke twee frangmente bevat, nl Op Bokrivier (25.11.1797 - 12.12.1797) en Aan die Bad (19.10.1797 - 24.10.1797). Volgens Franken kon die oorspronklike werk tot soveel as 5 volumes beslaan het; indien dit in sy geheel bewaar gebly het, sou dit waarskynlik heelwat meer lig op die familie werp.

Die gedeelte wat wel bewaar gebly het, verskaf ongelukkig min besonderhede oor Johanna se eie familie. Die persoon wat die meeste vermeld word is "miethee" (haar jonger suster Maria Elizabeth), 'n ingesetene in die huishouding van Duminy. Dy is dieselde meisie na wie dr Macé in 1793 in lofryke taak verwys het.

Ten tye van die gebeurde wat Johanna so mooi in haar dagboek beskryf is Maria Elizabeth 'n meisie in haar dertigerjare en steeds ongetroud. As getroue lewensmaat van Johanna is sy volwaardig deel van die gesin; sy gaan haal groente in Bokrivier se tuin, help in die kombuis met die maak van wors en versorg die kinders. Uit verskeie verwysings na hierdie suster blyk dit dat sy graag saam met die kinders verkeer.

Sy speel ook 'n rol in die komiese gebeure op 27 November 1797 tydens die gesin se besoek aan 'n plaas waar 'n vendusie plaasvind. Len Lindeque se pentekening hier afgedruk versinnebeeld kortweg een van die staaltjies wat by die vendusie plaasvind. Tydens die konsternasie sê "miethee" benoud dat "iemand haar ook drukte". Die volgende dag het sy self ware om te verkwansel maar daar word nie sterk genoeg na haar sin gebie nie. Die terugtog verloop ook heel gesellig ten koste van twee varke wat vir die gelag moes betaal. Die betrokke frases wat op dié betrokke episode betrekking het is vir die gerief van die leser wat Johanna se dialiktiese taalgebruik ietwat problematies sal vind in eenvoudige Afrikaans omgesit:-

".... Nig van Riet het twee varke gekoop, 'n sog en 'n beer wat sy te voet met 'n Hoteentotsvrou en seun na Holtshauzen gestuur het.... Van Riet was kwaad dat hy sy jong nie by hom gehad het nie want dié het nog nie met die varke aangekom nie. Onderweg wou die varke nie loop nie, toe was Rijnoo gedoodsaak om die varke op die wa te laai en 47

dit het ook vertraging veroorsaak en verhoed dat die was vroeër aankom. Van Riet was kwaad vir Leentjie oor die varke wat sy gekoop het. Mietjie het gesê "kom ons hou vendusie met die twee varke". Ons het Leentjie een riksdaalder minder aangebied as wat sy vir hulle vetaal het maar sy wou nie (verkoop nie). Ons het genot daaruit geput om Leentjie oor die twee varke te ter... Intussen het Van Riet se wa aangekom met monsieur Beer en Madame Sog wat "wa-siek" was... Ek het aan Leetnie gesê, "wag, Leentjie, ek sal bossie laat kap waarvan 'n bed gemaak kan word vir die varke om op te lê, dan sal hulle geriefliker wees." Ek het toe voortgegaan en dit gedoen. Ons het Holtshauzen en sy vrou gegroet en saam met Leentjie en haar kinders op die wa geklim. Van Riet het gesê hy sou ons met die kar volg. Ons het (so) voortgery met die wa met Van Riet agteraan. Tussen Appelkraal en Tygerhoek het die jong van nig Van Riet moord en brand geskree. Ek het gesê laat ons liewer stilhou, wie weet wat kon gebeur het. Die jong het gesê dat die sog dood was, ons het geskreeu van die lag vir Leentjie. Sy het sê sny haar keel af, hoe vaar die ander een. Die het gesê baie sleg, (en) Duminy het gesê sny sy keel ook maar af. Mietjie het gesê nee, hier is water, loop laaf hom, gooi water uit oor sy kop. Die jong gesê hy (die vark) was baie siek en Lientjie het toe sy keel laat afsny."

Sover vasgestel kan word, is Maria Elizabeth nooit getroud nie. Ná die oorlye van haar suster gaan bly sy by haar familie in die Kaap, en hiervandaan lig sy haar swaer Francois Duminy per brief in oor verwikkelinge aldaar. In sy eie dagboek (Journal 1810) verwys hy telkemale na "ma soeur Nöthling. Op 14 November daardie jaar stuur hy 'n boodskap aan sy skoonsuster waarin hy haar vra om sy notaboek vir hom te stuur. Op 22 November ontvang hy dan ook die notaboek asmede 'n kort skrywe van Maria Elizabeth waarin sy hom meedeel dat dit nog goed gaan met die familie. Op 31 Januarie 1811 ontvang Duminy weer 'n brief van haar waarin sy hom verwittig van die aankoms van goewerneur De Caen in die Kaap.

Duminy is kort hierna oorlede. Maar in 1822 was sy nog in lewe want op 12 Desember daardie jaar tree sy op as getuie by die doop van Margaretha Florentina Odendal in die Gemeente Swellendam. Sy het toe waarskynlik by haar broer Johan en sy vrou Marguerite Olivette ingewoon. Op 26 Januarie 1823 was sy weer getuie by die doop van Pieter van Helslandt Duminy te Swellendom. Dit is egter hier waar die spoor van haar lewe 48

verdwyn.

Ten slotte kan gelet word op enkele verwysings in die dagboeke van Johanna en Francois Duminy na die ander kinders van Benjamin Nöthling.

Tydens hul verblyf by die Bad (warmwaterbrond by Caledon), vind Johanna tyd om 'n brief te skryf aan haar suster "De Lettre." Dié persoonlikheid is Elizabeth Susanna, gedoop 11 September 1768 in Kaapstad en eggenote van 'n Fransman, Francois de Lettre. Sy (Johanna) meld verder dat sy 'n brief ontvang het met die blye nuus dat Elizabeth Susanna geboorte geskenk het aan 'n baba. Hierdie kind was Willemina Mariana wat op 22 Oktober in Kaapstad gedoop is.

Kort voor sy troue met Elizabeth Nöthling, het De Lettre, wat afkomstig was van Troyes in Champagne, dit sterk oorweeg om na Frankryk terug te keer. Dit gebeur egter nie want op 17 Oktober 1784 trou hy met Elizabeth. Hy en sy nageslag vind 'n rusplek in die grafstede van Benjamin Nöthling

Uit die dagboeke van Johanna kan nie veel omtrent haar broers afgelei word nie. Sy verwys by geleentheid na haar broers en "vrouer Nöthling" (waarskynlik Johan) sonder om hulle nader te identifiseer.

Hiermee word die eerste periode in die familiekroniek afgesluit. Hierdie tydperk dek grotendeels die voorgeskiedenis, migrasie na en vestiging van die familie aan die Kaap en die verhuising na Swellendam wat omstreeks 1820 'n aanvang neem. In die hersiende uitgawe sal gepoog word om die era van Swellendam en Roberton (1820 - 1880) te beskryf. Hopelik sal die stamregister, wat in sy huidige vorm baie leemtes bevat, danksy die insette van Nöthling-afstammelinge dan in 'n vollediger vorm hierby ingesluit word!

STAMREGISTER VAN BENJAMIN NÖTHLING 49

[Benjamin Nöthling is in Deetz (Duitsland) gebore uit die huwelik van Johan Jacob Nöthling en Catharina Fischer van Ganzer, Duitsland. Sy geboortedatum is onbekend, maar hy is op 14 September 1722 gedoop. Hy trou op 27 Februarie 1754 in Swartland – Malmesbury - met Johnna Lombard, gebore op 10 April 1729 uit die huwelik van Antoine Lombard en Johanna Snyman. Benjamin is op 21 Julie 1778 in Kaapstad oorlede. Sy weduwee se sterfdatum is onbekend, dog haar boedelrekening is op 15 Oktober 1787 gelewer.] jitliiititlitilitliit.tiitllt,ilitiliti.jiiliitl.tfti,liitl.

b1.Johanna Jacoba = 16.3.1755 Kaapstad.

b2.Johanna Margaretha * 29.6.1757 = 4.7.1757 + 25.2.1807 Kaapstad # Francois Renier Duminy 2.2.1777 Kaapstad

b3.Johan Joachim Nicolaas = 6.8.1758 + 3.4.1760 Kaapstad

b4.Johan Anthonie Christoffel * 15.1.1760 = 18.1.1761 + 17.3.1854 # 27.4.1794 Marguerite Olivette van die eiland Bourbon (Reunion) * 2.2.1779 + 15.11.1847 Swellendam (1)

c1.Joahanna Margaretha Florentine = 15.6.1794 Kaapstad # Paulus Coenraad Odendaal

c2.Florentina Maria Fredrica Jeanetta = 3.1.1796 + 16.1.1831 # Jean Frederik Martin

c3.Maria Francoise = 14.1.1798 Kaapstad

c4.Benjamin Francois Antoine * 11.7.1802 = 18.7.1802 Kaapstad (+ onbekend) # Swellendam 7.12.1823 Anna Catharine van der Lith = 10.4.1803

d1.Anna Catharina Gerharda * 29.7.1824 = 15.8.1824 Swellendam + 25.5.1825

d2.Johan Antoine Olivette * 27.9.1825 = 16.10.1825 Swellendam + 6.4.1907 Robertson

# 13.9/1825 Barbara Isabella Steyn * 1.3.1833 + 22.8.1896 50

e1.Benjamin Francois Antoine * 10.8.1853 + 4.11.1915 # Magdalena Willemina Jacoba van Dyk

______________________________________________________________

[Die genealogiese lyn vanaf Benjamin is voortgedra deur slegs een seun, nl b4 Johan Anthonie

Christoffel * 15.1.1760 Kaapstad, en + 17.3.1854 Swellendam waar sy eggenote in 1847 oorlede is.]

f1.Johan Antoine Christoffel Oliviet * 12.11.1876 = 7.1.1877 + 1938

# Maria Magdalena Steynberg * 5.12.1878 + 15.1.1923

## weduwee Smit

g1.Wessel Jurie * 13.4.1913 + 1970

# Louise Christina Dames

h1.Louise Christina

# Raymond Evans

h2.Wessel Louis Christiaan + 12.7.1960

h3.Cornelis

# Catharine Petronella Hockey

i1.Ghia

i2.Wessel Quintin

g2.Petrus Willem

# Winnifred Maud Francka

h1. Petrus Willem

h2.Johan Antoine Christoffe Ollivete 51

# Denise Carrol

h3.Catharina

# Gouws

g3.Benjamin Francois * 12.5.1900 + 2.2.1972

# 1924 Maria Elizabeth Cornelia Nel * 5.11.1893

h1. Marié * 6.1.1925

# Moolenbeek

g4.Johannes Lodewicus + 1962

# Johanna Adolfina Skinner

h1.Johan Antowan * 4.7.1926 + 1973

# Anna Maria Fouché

i1.Jacomina Christina * 19.11.1948

i2.Johanna Adolfina * 19.9.1949

# Jacob Middel

i3.Johannes Lodewycus * 20.12.1950

i4.Phillipus Jacobus * 22.9.1952

# 16.4.1977 Pretoria Barbara Helena Mostert * 8.7.1955 Beaufort-Wes

j1. 52

i5.Annamarié * 31.10.1953

# Martin C. Cronje

i6.Johan Olivette * 9.2.1956

h2.Benjamin Francois

h3.Antoine Christoffel

h4.Johanna Adolfina * 9.3.1932

* Jacobus Petrus Jordaan

h5.Maria Magdalena * 9.3.1932

h6.Anna Magdalena * 5.12.1942

# 27.4.1975 David Petrus Johannes Evert

g5.Johan Antoine Christoffel Ollivete

f2.Johanna

# Stevens

F3.Barbara Isabella +

# Dürr

F4.Wessel Jurie * 27.2.1878 + 18.1.1919

# Gertruida Elizabeth Johanna Celliers * 4.9.1875

g1.Benjamin Grancois * 8.10.1903

g2.Johanna Susanna * 14.1.1905 53

g3.Magdalena Wilhelmina Jacoba * 11.1.1908

g4.Gertruida Elizabeth Johanna * 5.1.1912

f5.Benjamin Francois + 1951

# Maria Magdalena Vogel * 14.3.1892 + 14.1.1919

## Johanna Petronella Botha

g1.Anthonie

#

h1.Benjuamin Francois

h2.Johannes August

g2.Hendrik Benjamin

#

g3.August Susanna * 1921 + 1975

# Massyn

f6.Lenie

# Jacobus Erasmus

e2.Zacharya Gertruyda * 9.8.1854 = 11.9.1854 Robertson

e3Anna Catharina * 25.10.1855 = 25.11.1855 Robertson + 13.12.1916

e4Johannes Jacobus * 6.12.1857 = 26.2.1858 Robertson + 13.1.1927

# Hester Helena Burger * 8.10.1871 + 30.3.1956 54

f1.Hester Helena * 23.7.1892 = 6.11.1892

# Gawie le Roux

f2.Barbara Isabel * 3.7.1894 = 7.10.1894

# Lukas Potgieter

## Alwyn Petrus Conradie

f3.Jacoba Willemina * 26.6.1896 = 2.8.1896

# Philippus du Toit

f4.Johan Antoine Christoffel Oliviet * 4.8.1899 = 3.9.1899

# Hester Nel

## Sagry le Roux

(geen kinders)

f5.Jacobus Francois * 18.8.1901 = 2.11.1901 + 1920

f6.Benjamin Francois * 14.8.1903 = 4.10.1903

# Jacoba Alberta Conradie * 10.3.1906

g1.Antoinette * 5.8.1927

# Adshade

g2.Hester Helena * 9.6.1930 + 1.5.1950

g3.Johannes Jacobus * 10.3.1932

# Anneline Holmes * 9.4.1937 = 23.5.1937

h1.Benjamin Francois * 21.7.1964 = 2.10.1964

h2.Johannes Cornelius * 9.12.1966 = 5.3.1966 55

g4. Jacoba Alberta * 26.6.11937

g5.Barbara Isabel * 13.9.1942

f7.Anna Catharina * 22.6.1906 = 2.9.1906

# Schelhase

f8.Sarah Susanna * 18.8.1909 + 24.8.1971

# De Wet

e5.Zacharya Gertruyda 6.12.1857 = 26.2.1858 + 7.3.1922

e6.Barbara Isabella * 3.9.1859 = 25.9.1859 + 10.3.1921

e7.Susanna Helena * 3.4.1861 = 5.5.1861 + 5.7.1953

e8. Antoinette Johan * 16.4.1863 + 17.4.1952

e9.Johan Antoine * 16.4.1863 = 4.7.1863 + 28.11.1901

(nooit getroud)

e10.Martha Elizabeth * 8.10.1867 + 19.8.1952

e11.Margaretha Florentine * 24.3.1870 = 5.6.1870 + 2.12.1957

e12.Johanna Wilhelmina Elizabeth * 16.6.1873 = 5.10.1873 + 30.3.1945

e13.Maria Johanna * 22.4.1878 = 1.9.1878 + 10.10.1903

d3.Benjamin Francois Antoine * 24.3.1828 = 27.4.1828 + 1918 # Martha Elizabeth Steyn

e1.Johannes Jacobus (Swart Hans) * 29.5.1856 = 27.7.1856 Robertson + 16.1.1943 56

# Maria Johanna Malherbe

f1.Elizabeth Maria * 5.3.1881 = 1.5.1881

f2.Marie Louisa * 19.2.1883 = 1.4.1883

f3.Benjamin Fraqncois Antoine * 1.9.1885 = 6.12.1885 + .9.1955 (nooit getroud)

f4.Izak Malherbe * 26.6.1885 = 5.8.1888 + .8.1967 # Elizabeth Johanna Swart

g1.Johannes Jacobus * 25.2.1913 Robertson = 4.5.1913 Robertson + 20.9.1991 Lindley x Hilda du Plessis (* 22.4.1927 Rooigrond)

h1Izak Malherbe * 19.3.1949 x Carien Grobler

h2Charl Johannes Jakobus * 22.6.50

h3Richard Etienne * 6.11.62

h4Nerina * 6.11.72

g2.Anna Margaretha * 1.7.1914 = 4.10.1914

g3.Maria Therese * 4.4.1916 = 27.3.1917

g4.Elizabeht Johanna * 4.4.1920 = 4.7.1920

g5.Joan Marguerite # 1.11.1927 = 1.1.1928

f5.Alma August * 13.12.1892 = 5.3.1893 + 11.3.1985 X Barend Johannes Viljoen van Zyl

f6.Johannes Steyn * 2.9.1894 + 2.4.1965

# Anna Catharine du Preez * 17.8.1902 + 6.9.1959

g1.Johannes Jacobus * 12.6.1928 57

# 5.10.1957 Eileen Marais * 23,12.1935

h1.Christelle * 12.5.1959

h2.Anari * 21.7.1960

h3. Louise * 7.4.1962

h4.Marisa * 14.8.1967

g2.Andries Lourens * 2.12.1929

# 7.7.1956 Lorraine Berthram van Zyl * 21.2.1932

h1.Johannes Steyn * 14.12.1958

h2.Wilhelm van Zyl * 11.7.1960

h3.Andries Lourens * 10.4.1962

g3.Maria * 5.10.1931

# Adriaan Johannes Stander * 3.10.1928

g4.Esias * 11.3.1934

# 26.6.1965 Anna Wilhelmina Vermeulen * 185.1942

h1Carin Esther * 8.5.1966

h2.Johannes Steyn * 15.3.1969

h3.Antoinette Erina * 17.4.1973

g5.Hilda * 6.12.1939 58

# 9.1.1965 Carl Derick John Benzoin * 6.12.1934

g6.Benjamin Francois Antoine * 25.1.1942

# 8.4.1967 Wendy Enslin * 8.10.1942

h1Belinda * 30.4.1969

h2Benjamin Francois Antoine * 4.4.1971.

e2Zacharya Gertruyda * 6.2.1858 = 26.2.1858 Robertson

# Izak Malherbe

e3.Benjamin Marthinus * 7.1.1860 = 5.2.1860

# Sarah Susanna Burger

f1Hester Catharina * 15.7.1898 = 4.9.1898

# Pierre de Vos

e4.Pieter Paul * 30.1.1862 = 5.3.1862 +

(vroeg oorlede)

e5.Anna Catharine * 31.12.1863 = 6.3.1864 + 19.7.1953

# 12.2.1889 Alwyn Petrus Burger * 14.8 + 25.7.1927

e6.Pieter Paul * 26.12.1865 = 4.2.1866 # Winnefred Elfrida Lombard

f1.Isabel Cooper * 2.9.1894 = 2.6.1895

f2.Benjamin Lombard * 15.2.1897 +

(waarskynlik vroeg oorlede)

f3.Martha Elizabeth * 28.6.1899 = 3.9.1899 59

f4.Winnefred Elfrida * 3.9.1900 = 2.12.1900

f5.Pieter Paul Kruger * 21.4.1903 = 5.7.1903

# Van Zyl (?)

(geen besonderhede aangaande kinders)

f6.Zachary van Zyl * 19..8.1906 = 4.11.1906

f7.Christoffel Lombard * 6.9.1909 = 7.ll.1909

(geen verdere besonderhede)

f8.John Faulkusr * 20.1.1913 = 6.4.1913

#

e7.Antoine Johan * 16.4.1870 = 5.6.1870 + 7.12.1919

# Susanna Wilhelmina Malherbe

f1.Elizabeth * 23.5.1899 = 6.8.1899 # Josias Jacobus Malherbe

f2.Benjamin William * 23.5.1900 = 5.8.1900 + 12.8.1944

# Susanna Catharina du Toit

g1.Susanne Tertia * 15.8.1933 = 1.10.1933

# Kriel

f3.Martha Susanna # 21.1.1903 = 11.4.1903

# Piet Marthinus Botha

f4.Izak Johannes * 18.1.1907 = 7.4.1907

# Kurina Petronella Roux

g1.Kurina Petronella * 1.10.1949 60

f5.Antoine Johann * 12.4.1912 = 1.6.1912

# Rika Kotzé

e8.Elizabeth Martha * 28.3.1873 = 10.5.1873

d4Christiaan Johannes van der Lith * 9.6.1830 = 8.8.1830

# Helena Catharine Rabe

e1.Susanna Helena * 26.1.1864 = 6.3.1864

e2.Anna Catharina * 12.1.1866 = 4.2.1866

e3.Helena Catharine * 17.3.1868 = 12.4.1868

e4.Benjamin Francoa Antoa * 23.6.1869 = 5.9.1869 + 30.11.1938 # Maria Helena Colyn

(?) ## Maria Johanna Colyn * 12.6.1871 + 2.11.1954

f1.Maria Helena = 4.2.1894 +

# Philip du Toit

f2.Christiaan Francois * 28.10.1905 = 3.12.1905 + 20.6.1968

# /-/ Hester Aletta Conradie

##

g1.Mercia Antoinette * 9.3.1939 = 7.5.1939

g2.Benjamin Chris * 10.9.1942

#

(name van kinders onbekend)

e5.Maria Elizabeth * 29.7.1871 = 3.9.1871

e6.Margaretha Florentina Johanna * 18.8.1873 = 5.10.1873 61

e7.Martha Hendrina * 12.11.1875 = 2.1.1876

e8.Frederik Jacobus * 29.4.1877 = 1.7.1877 + 5.6.1918

# Dorothea Susanna Duvenhage

f1.Johannes * 6.9.1908 + 25.7.1973 # 30.3.1938

# Gertruida Theodora Botha * 9.1.1902 = 2.3.1903

g1.Frederik Jacobus * 30.10.1940 = 24.1.1941

# 28.3.1970 Judith Magdalena de Beer 14.5.1946 =9.12.1970

g2.Johannes Hendrik * 28.7.1944 = 5.11.1944

# 4.7.1970 Elsie Maria Pienaar * 19.9.1946 = 1.12.1946

h1.Elsie Maria * 17.6.1971

h2.Johannes * 26.6.1974

f2.Frederick Jacobus * 17.12.1910 Springs, + 30.1.1974 Vanderbijlpark X Springs Henna van der Watt

g1.Irene Beatrice * 12.9.1939

g2.Frederik Jacobus * 3.4.1943

# Hazel Patricia Sillifant * 14.2.1945

h1seun

f3.Magdalena Johanna * 26.7.1913

# Rudolf B. du Toit

f4.Christiaan Johannes Benjamin Rabe * 11.11.1917 x 1941 Ethne Crawley Springs geskei

Bulwayo

e9.Christiaan Johannes * 2.6.1879 = 3.8.1879 + 1934

# Sara Jacoba Gauchéx * 1877 + 1954 62

f1.Elsje Elizabeth * 8.4.1903

# Johannes Theodorus Ferreira

f2.Christiaan Johannes + 1971

# Cato Toerien

g.Christiaan Johannes

# Machteld Dorfling

h1.Esmé

# Meyer

h2.Marinda

h3.Sonet

h4.Karen

h5.Liesel

h6.Christie + 1971

h7.(dogter) + 1971

f3.Susanna Helena * 24.1.1906

# Willem Erasmus

f4.Benjamin Francois Antoine

(vroeg oorlede) 63

f5.Gerrit Gre_be Gauché

(vroeg oorlede)

f6.Gottlieb Herholdt (Lieben) * 15.6.1916 + 4.6.1983

# 27.6.1942 Maria Susanna Retief * 29.2.1912

g1.Christiaan * 13.5.1943

# Delene Botha

h1aangenome kind (Gerrit)

h2aangenome kind (Helena)

g2.Jakobus Petrus * 3.3.1946 x Adriana Gertina Geldenhuys *7.6.1953

h1Louise

h2Mariana

g3.Gottlieb Herholdt * 1.8.1948

# Ereustina Jacoba Rabe * 12.12.1953

h1Gottlieb Herholdt *21.3.1977

h2Chris * 23.3.1980.

e10.Dorothea Johanna * 23.12.1881 = 29.1.1882

e11.Schalk Willem * 28.4.1884 = 6.11.1884 + 1960/61

# Catharina Maria Pistorius + 1958

f1.Christiaan Johann Olivette 14.7.1910 + 10.2.1945

# Gertruida Dorothea Schoeman * 20.9.1911

g1.Schalk Willem * 22.12.1936

# Francis Margareth Etsebeth * 14.4.1935

h1.Marius Olivette * 29.9.1964 64

h2.Ian Christiaan * 13.1.1966

h3.Schalk Willem * 30.4.1968

g2.Gertruida Christiaan * 28.10.1944

# Olivier

f2.Marie Pistorius

# Petzer

F3.Eswie * 27.8.1929

# Vermeulen

F2.Helena

e5.Johan Lodewyk Benjamin = 31.7.1808

c6.Jacob Frederik Rudolph * 10.1.1810 = 20.1.1810 Kaapstad

# Swellendam 31.5.1835 Martha Susanna Holtzhausen * 14.6.1810 + 23.2.1884

d1.Martha Susanna * 3.7.1836 = 16.10.1836/23.10.1836

#

d2.Margaretha Florenthina * 14.8.1838 = 18.11.1838

d3.Florenthina Johanna Maria * 3.11.1840 = 20.8.1843

# Jan Niemand

d4.Johan Antoine Christoffel * 28.1.1843 = 20.8.1843 + 22.11.1886

# Elizabeth Margareth Robin 3.8.1869 65

e1.Jakob Frederik Rudolf * 17.8.1870

= 18.12.1870 + 29.12.1875

e2.Johan Antoine Christoffel * 6.12.1872 = 11.1.1873 + 24.1.1940 # 14.9.1923 Catharine Johanna Petronella Conradie * 17.11.1892 + 14.6.1968

f1.Jacomina Elizabeth * 19.7.1924 + circa 2002

F2.Elizabeth Margaret

# Hamish Fortune

F3.Catharina Martha * 14.12.19

# Merwe Steyn

3e.Martha Catharina * 25.8.1874 = 18.10.1874 + 12.10.1970 # 28.9.1932 Joseph Brand * 16.10.1868 +

f1.(seun)

e4.Susanna Florentina * 4.6.1876 = 30.7.1876 + 16.8.1926

e5.Elizabeth Margareth * 24.9.1877 = 21.10.1877 + 3.2.1963

# Overton Parr

e6.Antoine Oliviet * 22.6.1879 = 20.7.1879 + 17.2.1944

e7.Jacob Frederik Rudolf * 4.11.1880 + 9.10.1967

# Jacomina Rachel Elizabeth le Roux * 4.4.1882 + 9.10.1967

f1.Johan Antowan * 3.11.1913 = 18.1.1914 + 13.2.1974

# Maria Magdalena du Plessis *24.07.1921 + 3.11.2010 66

g1.Jacob Frederic * 17.10.1941

# Erica Barnard * 14.1.1944

h1.Melodie * 1.5.1966

h2.Erica * 21.7.1967

h3.Nerina * 30.3.1972

g2.Cornelius Jacobus * 20.1.1944 Springs

# 11.12.1971 Jacoba Johanna Maria Viljoen * 20.11.1950

h1.Johan Antowan * 31.8.1973 Pretoria.

h2.Annari * 12.10.1976 Pretoria.

h3. Riana * 8.1.1985 Pretoria.

f2.Jacomina Elizabeth * 22.5.1916 = 6.8.1916 Montagu +27.9.1991 Grabouw.

f3.Jacobus Eduard * 2.12.1918 = 3.3.1919 + ???? 1988 Pretoria

# Pretoria 6.9.1947 Jeanette Wilhelmina Venter + 1.2.1976

## 6.3.1977 Johannesburg Bessie Mentz

g1.Catharina Magdalena * 18.12.1948 +

# 18.12.1970 Barend Jansen van Rensburg Theron

g2.Jacob Rudolf * 2.10.1951 + Hermanus ????

# 9.8.1975 Pretoria Lydia Coetsee

g3.Pieter Albertus * 31.10.1956 67

f4.Jacob Frederick Rudolph * 9.9.1921 = 30.10.1921 Montagu + 20.6.1988 # 10.9.1949 Christina Magdalena Pieterse

g1.Christina * 17.8.1951

# 16.11.1974 Reinier Krog Scheepers

g2.Elizabeth * 18.3.1954 + 4.1.1986 # 6.12.1975 Deon du Plessis de Beer

f5.Benjamin * 30.9.1924 = 17.12.1924

# 8.10.1955 Anna Louisa de Ville

g1.Rudolph Frederick * 8.10.1960 X ??

g2.Jacobus Rosier * 26.11.1964 x Anande-Marie ????

h1.Nicola

h2Walter Benjamin

e8.Johanna Christina * 3.6.1882 = 2.7.1882 + 26.9.1968 # Michiel Bester

e9.Maria Florentina * 13.4.1884 + 1.4.1965 = 8.6.1884

# Dirk Wouter Frylinck

d5.Helena Aletha * 28.12.1845 +

# David Kerr

d6.Johanna * 25.3.1850 +

(waarskynlik vroeg oorlede)

b5.Maria Elizabeth = 25.12.1763 Kaapstad

b6.Jacob Adriaan = 18.8.1765 Kaapstad 68

(geen verdere besonderhede)

b7.Johan Adolph = 28.9.1766 Kaapstad

(+ voor 1787)

b8.Elizabeth Susanna = 11.9.1768 Kaapstad

# Francois de Lettre 17.10.1784

b9. Frederik Wilhelm = 21.1.1770 Kaapstad

(+ ná 1822, waarskynlik Swellendam)

____________________________________________________________

SIMBOLE

____________________________________________________________

* gebore s.v. seun van

= gedoop d.v. dogter van

+ oorlede a eerste geslag 69

# getroud met g tweede geslag

## tweede huwelik a1. eerste kind, eerste geslag

/-/ geskei b4. vierde kind, tweede geslag

_____________________________________________________________

Mnr J.O. Nöthling

Suikerbosweg 738

Doornpoort

Mnr J.H. Nöthling

Momumentlaan 198

Lyttelton Manor

Mr J.E. Nöthling

Honeyball-laan 51

Discovery 1710

Miss N.A. Nothling

9 Stirling Court

Germiston 1401 70

Mnr J. Nöthling

Posbus 612

Pretoria

0001

Mev Anna Louisa Nöthling

Posbus 2275

George

6530

Mev Anna Wilhelmina Nöthling

Oranjestraat 6

Upington

Mev Anndora Nöthling

Posbus 406

Sundra

Mev Anneline Nöthling

Annandaleweg 21

Dieprivier

Mnr Antoine Johann Nöthling (oorlede)

Glenwoodweg 4

Lynnwood Glen

Pretoria

Mev Barbara Helena Nöthling

Eduan woonstelle 17

Jack Hindonstraat

Pretoria-Noord 71

Belinda Nöthling

Posbus 13

Louisvale

Mnr Benjamin Nöthling

Posbus 2275

George

6530

Mnr Benjamin Francois Nöthling

Adelaarlaan 20

Flamingopark

Welkom

Mnr Benjamin Francois Nöthling

John Vorsterstraat 45

Posbus 406

Sundra

Mnr Benjamin Francois Nöthling

Huis Vereniging

Hoofstraat 309

Paarl

Mnr Benjamin Francois Antoine (sr)

Posbus 13

Louisvale

Mnr Benjamin Francois Antoine (jr)

Posbus 13

Louisvale 72

Carin Esther Nöthling

Oranjestraat 6

Upington

Mev Carolann Nöthling

24 Scott Place

Northdene

Queensburgh

Mev Catharina Elizabeth Barendina Nöthling

Derdelaan 77

Edenvale

Mev Catharina Petronella Nöthling

Witelstraat 1

Weltevredenpark

Mnr Charl Johannes Jacobus Nöthling

La Salle 20

Horison View

Roodepoort

Charlene Winifrid Nöthling

P.O. Box 1657

Rivonia

Mev Charlotte Louisa Nöthling

Posbus 669

Kriel

Mnr Christiaan Nöthling

10de Laan 38 73

Boston

Bellville

Mnr Christaan Johannes Nöthling

Clodaghweg 23

Fairmead

Pietermaritzburg

3201

Mev Christina Catharina Nöthling

Posbus 793

Orkney

Mev Christina Magdalena Nöthling

Benoni

Mnr Christo Mark Nöthling

13 Mentz Place

Brackendowns

Alberton

Mnr Clive Edward Nöthling

28 Long Road

Bisley

Pietermaritzburg

Mev Colleen Joan Nöthling

15 Thornhill Avenue

Modderfontein

Thornhill

Mnr Cornelis Nöthling 74

Posbus 6005

Weltevreden Park

Mev Dalene Nöthling

10de Laan 38

Boston Bellville

Mev Denise Carol Nöthling

25 Nantuki Road

Sunninghill Park

SANDTON

Mnr Douglas Charles Nöthling

Woodhaven 16

Hesketh Drive

Hayfields

PIETERMARITZBURG

Mev Eileen Nöthling

Tweede Singel 5

Vredelust

BELLVILLE

Mev Elizabeth Aletta Sophia Nöthling

Van Wouw straat 95

Groenkloof

PRETORIA

Mev Elsie Maria Nöthling

Generaal Hertzogweg 148

Drie Riviere

VEREEENIGING 75

Mev Erenstina Jacoba Nöthling

Dauphine straat 10

COURTRAI

Mej Erika Nöthling

Posbus 21284

VALHALLA

Mev Erika Elsabe Nöthling (verhuis)

Andrew weg 19

VALHALLA

Mnr Esias Nöthling

Oranjestraat 6

UPINGTON

Mrs Esm Helena Nöthling

Kirstenbosch Botanical Gardens

Rhodes Drive

KIRSTENBOSCH

Mev Estelle Nöthling

Posbus 173

Wolmaransstad

Mnr Etienne Nöthling

32 ste laan 490

VILLIERIA

PRETORIA

Mnr Frederik Jacobus Nöthling 76

Ninaweg 1008

Eldoraigne

Verwoerdburg

Mnr Frederik Jacobus Nöthling

Posbus 6056

TASBET PARK

Mnr George Rynard Nöthling

Wellfreer-weg 170

Bluff

DURBAN

Mev Gertruida Theodora Nöthling

Ninaweg 1008

Eldoraigne

VERWOERDBURG

Me Ghia Nöthling

1 Wittels Avenue

Weltevreden Park

FLORIDA

Mnr Gottlieb Herholdt Nöthling

Dauphinestraat 10

Gourtrai

PAARL

Ms Hazel Patricia Nöthling

P.O. Box 6056

TASBET PARK 77

Me Heather Jane Nöthling

P.O. Box 500

LADYSMITH

Mnr H.B. Nöthling

3de laan 77

EDENVALE

Mev Hendrika Petronella Nöthling

Rissikstraat

KOMATIPOORT

Mev Hester Sophia Nöthling

Adelaarlaan 20

Flamingo Park

WELKOM

Mnr Ian Charles Nöthling

24 Scott Place

Northdene

QUEENSBURGH

Mev Hendrika Petronella Nöthling

Glenwoodweg 4

Lynnwood Glen

PRETORIA

Mnr Ian Christiaan Nöthling

Posbus 388

Graaff-Reinet

Mnr Izak Johannes Nöthling 78

Markstraat 6

ROBERTSON

Mnr Izak Malherbe Nöthling

Posbus 793

ORKNEY

Mnr Jacob Frederick Nöthling

Posbus 21284

VALHALLA

Mnr Jacob Rudolf Nöthling (oorlede)

Tambotiwoonstelle 240

Devenishstraat 40, Sunnyside Pretoria

Mev Jacoba Alberta Nöthling

De Waalweg 70

Dieprivier

Jacobus Petrus Nöthling

Posbus 629

Suider-Paarl

Jacobus Rosier Nöthling

Presidentstraat 67

Potchefstroom

Me Jacomina Christiana Nöthling

Molengraafstraat 266

Proklamasieheuwel

Pretoria 79

Me Jacomina Elizabeth

Posbus 3356

Kaapstad

8000

Mnr Jacques Nöthling

Posbus 1657

Rivonia

Johan Antowan Christopher Olivette Nöthling

Skurweberg 488

Mnr Johan Antowan Christoffel Olivegat Nöthling

Posbus 1657

Rivonia

Mnr Johan Oliviette Nöthling

Posbus 12433

Onderstepoort

Mev Johanna Adolphina Nöthling (oolede?)

Murrayhof 106

24ste Laan

Villieria Pretoria

Mnr Johannes Nöthling

Napierstraat 158

Worcester

Mnr Johannes August Nöthling

Plot 59

Ivydale 80

Pietersburg

Mnr Johannes Cornelius Nöthling

Pelikaanstraat 7

Stellenbosch

Mnr Johannes Hendrik Nöthling

Generaal Hertzogweg 148

Drie Riviere

Vereeniging

Mnr Johannes Jacobus Nöthling

Cilliersstraat 20

Lindley

Mnr Johannes Jacobus Nöthling

Singel 5

Vredelust

Bellville

Mnr Johannes Jacobus Nöthling

Annandaleweg 21

Dieprivier

Mnr Johannes Lodwicus Nöthling

Posbus 669

Kriel

Mnr Johannes Steyn Nöthling

Oranjestraat 6

Upington 81

Mnr Johannes Willem Nöthling

Posbus 173

Wolmaransstad

Mev Kathryn Rose Nöthling

Mentz Place 13

Brackendowns

Alberton

Mnr Kevin Anthony Nöthling

Posbus 503

Ladysmith

Ms Kurina Petronella Nöthling

Markstraat 6

Robertson

Ms Liesel Nöthling

Clodaghweg 23

Fairmead

Pietermaritzburg

Ms Liezel Ann Nöthling

Posbus 1

Mondeor

Ms Lillian Joan Nöthling

Goodhaven 16

Hesketh Drive

Hayfields

Pietermaritzburg 82

Mnr Loekie Nöthling

Seeumeeeu woonstelle 203

Kusweg 156 - 159

Strand

Ms Lorraine Alletta Nöthling

Privaatsak X 9316

Pietersburg

Ms Lorraine Berthram Nöthling

Posbus 9

Louisvale K.P.

Ms Lorraine Dawn Nöthling

61 Newport Avenue

Glenashley

Durban

Me Louise Christina Nöthling

Adlerweg 21

Noordeinde

Port Elizabeth

Me Lydia Nöthling

Greenstraat 10

Onrusrivier

Ms Lynne Althea Nöthling

3rd Floor Hatlfield House

20 Field Street

Durban 83

Me Magdalena Elizabeth Nöthling

Rautenbachstraat 26

Kroonstad

Me Magdeld Maria Magdalena Nöthling

Glodaghweg 23

Pietermaritzburg

Mr Malcolm Claude Nöthling

PO Box 734

Highlands North (Johannesburg)

Me Maria Johanna Christina Nöthling

Wellfreerweg 170

Fynnland

Durban

Ms Maria Magdalena Nöthling

Hokaai-woonstelle 1

Dolfstraat 69

Parys

Me Maria Magdalena Johanna Nöthling

Skurweberg 488 DED 76

Distr Pretoria

Me Maria Petronella Nöthling

Hertzogstraat 1031

Villieria

Pretoria

Me Maria Nöthling 84

Beethoven-woonstelle 21

Beethovenstraat 206

Waterkloof Glen

Pretoria

Me Marissa Nöthling

Tweede Singel 5

Vredelust

Bellville

Mnr Marius Olivette Nöthling

Posbus 388

Graaff-Reinet

Me Martha Elizabeth Nöthling

James Murray-woonstelle

Napierstraat 15

Worcester

Me Martha Nöthling

Posbus 12433

Onderstepoort

Me Martha Maria Nöthling

Pleinstraat 32

Bethlehem

Me Martha Susanna Nöthling

Tweedelaan 7

Paarl

Mnr Melvin Victor Nöthling 85

Vivaldiweg 22

Brackenfell

Ms Natalie Alethea Nöthling

Sirling Court

Knox Street

Germiston

Mnr Ockert Cornelius Nöthling

Mount Cheviot

Cheviot Road

Florida Hills

Florida

Mr Patrick Noel Nöthling

22 Mackeurtan Avenue

Durban North

Ms Peggy Yvonne Nöthling (Butcher) geb 20 nov 1943

193 Ordingley Road

Mondeor

Johannesburg

Mnr Philipus Jacobus Nöthling

Beethoven-woonstelle 21

Beethovenstraat 206

Waterkloof Glen

Glenstantia

Ms Phillis May Nöthling

71 Voortrekker Road

Bellville 86

Mnr Pieter Albertus Nöthling

Posbus 955

Pretoria

Mnr Pieter A. Nöthling

Windsorstraat 465

Garsfontein

Mnr Jimmy Nöthling

Posbus 114

Florida Hills

1716

Mev A.M. Evert

Efanjayhof 122

Arcadia

0002

Mnr P.J. Nöthling

Charlbury 33

Scheidingstraat

Pretoria

Mnr H.B. Nöthling

Derde Laan 77

Edenvale 1610

Mnr H.B. Nöthling

Parkview Mansions 7

Primrose 1401 87

------------------------------------------------

Moontlike huwelike

Mnr Etienne Nöthling x Wilma Bester (* 9 Jan 1953).

AANvullende notas

Mev Peggy Yvonne (nee Butcher) Nöthling, geb 20 nov 1943, is waarskynlik moeder van:

a.Vanessa Lee, geb 23 jul 1969.

b.

kort ná die aanvang van die oorlog -- die bemanning is voortdurend op die uitkyk vir vyandelike skepe en die nagwaak word by tye verdubbel. Maar wat het hierna met De Postillon gebeur?

In Desember 1782 het die vloot uit Patria in 'deplorable toestand' in die Kaap aangekom met 'n verlies van 919 dooies en 756 siekes. Dit word aan Duminy opgedra om met De Postillon hiervan berig te bring aan die Herre Meesters. Die vaart bied hom ook die geleentheid om die plaas van sy herkoms in Frankryk te besoek. Hy kry bevel om Lorient binne te loop, dog verras deur vyandelike skepe "sig in d' eerste veilige haven de veste te vergen". (6)

Volgens Franke "kom hy (Duminy) behoude aan" (7) want op 9 Augustus 1783 word hy "als Capitain ter Zee door de 88

Bewindheb. heren van de Oost-Indische Compagnie ter Kamer Amsterdam geplaatst op 't schip de Meermin om met hetzelve ses scheepen da deesen uithoek te convoyeeren". (8) Duminy voer bevel oor die Meermin van 1783 tot 1786.

In 1784 word Johan weer in amptelike stukke vermeld. Die oorlog met Brittanje is nog in Swang, en in die Kaap word 'n nypende tekort aan slawe ondervind vanweë die gevaar van vyandelike skepe op die roetes na Madagaskar en elders langs die kus van Afrika. Vervolgens word Duminy afgevaardig om met die Meermin na dié eiland te vaar om rys en slawe te koop. (9)

Van Duminy se reisjoernaal na dié sending het enkele bladsye behoue gebly wat die periode 3 - 10 Julie 1785 dek. Johan Nöthling het as "tweede derdewaak" die reis meegemaak. (10)

Dit bring ons weer terug by Johan Nöthling se versoek aan die owerheid in 1803, waarin die volgende vermeld word: "Also voyaged to Mauritius, Madagaskar, Mozambique. In 1785 ordered to St. Helena to carry out instructions thither, and he did his best to carry out his orders." (Rekwste No. 92, 1803).

Sover moet dit duidelik wees dat Nöthling die meeste van sy seereise onder sy swaer kaptein Francois Renier Duminy onderneem, en wel in die tydperk 1781-1785 op die skepe De Postillon en die Meermin. Wat Johan Nöthling betref, laat die tydperk 1786 die belangrike aanstelling van "Equipagemeester" kry. Hierna is Duminy minder seevardig, maar as lid van 'n kommissie moet hy ingevolge die owerheid se opdragte verslag uitbring oor graanbou aan Mosselbaai en die lewering vn timmerhout vanaf die "Houteniqua" -bosse aan Plettenbergbaai (11). Dan moet hy na Mosselbaai en Plettenbergbaai gaan om dié voorvermelde aangeleenthede prakties uitvoerbaar te maak. (12) In Augustus 1788 kom die eerste lading hout uit Plettenbergbaai met die Meermin onder Duminy se bevel in Tafelbaai aan. (13)

In 1789 word weer van Johan Nöthling verneem in die vorm van 'n versoek aan die owerheid. Daarin word onder meer gemeld dat hy steeds op die Meermin dien as onderluitenant. Ons lees verder:

"....had in 1782 entered the naval service of the company; during the last war with England he had to take part in many difficult and fatiguing expeditions under the command of Captain Duminij; from which his health and body constitution had to suffer much. He is also subject to servere asthma, and is no longer able to discharge his difficult duties; asks therefore for his discharge and, as native of his country, to be favoured with its burgher rights." (14)

Die geloofwaardigheid van die inhoud van hierdie versoek moet krities bejeën word. Die stelling dat Johan in 1782 en nie in 1781 tot die diens toegetree het, moet bloot as 'n glips van die geheue beskou word, dog daar moet skepties gestaan word teenoor sy bedenklike gesondheid en asma. Veral as hy 50 jaar 89

later nog daartoe in staat was om 'n veerboot op die Breërivier te hanteer, en indien ons in aanmerking neem dat hy die hoë ouderdom van 94 jaar bereik het! En tog is die moontlikheid van siekte altyd daar. Maar intussen het die werklik sleg met sy swaer Duminy gegaa. Sy aanstelling as Equipagemeester is reeds in 1787 deur die hooste gesag in Nederland afgekeur (15) onder meer omdat hy na bewering die smet van die Katoliek sou dra en nie 'n Nederlander was nie. Ná 'n tydperk van onsekerheid rig hy 'n versoek tot die Politieke Raad op 20 Januarie 1789 om as kaptein van die skip 't Duyfje aangestel te word, en 'n resolusie ter magtiging van

hierdie versoek word in dieseflde jaar aanvaar. (16) Die vraag kan weliswaar gestel word of Duminy se onsekerheid sy swaer genoop het om 'n nuwe loopbaan as burger te oorweeg.

Dit is verder betekenisvol dat ons Johan Nöthling nie op 't Duyfje aantref nie, want volgens Franken word die pos van onderluitenant op die skip gekleë deur W. van der Roest terwyl J.P. de Baer as luitenant dien (17) En hier verdwyn hy weer vir enkele jaar uit die anale van die geskiedenis.

Dit is nietemin interessant om daarop te let dat Duminy in 1791 sy ou verbintenis met die Meermin hervat. (18) In 1791-1792 gaan hy daarmee na Rio de Lagoa en Mauritius en sy dagregister van die vaart het behoue gebly. (19)

Van besondere betekenis si die Franse briefe (20) geskryf op 26 Januarie 1789 21) deur Florentine Olivette van St. Paul op l'Isle de Bourbon (tans Reunion). Die brief is gerig aan Francois Dumniny en sy vrou. 'n Engelse weergawe van die teks word hier weergegee maar die oorspronklike Franse teks word in die verwysingslys aan die einde van die hoofstuk opgeneem. (22)

Dear Sir and Madam,

Touched by your kindness I take the liberty of commending to you my child; the painful sacrifice I make of her has as aim her advancement and happiness: it is for this reason that I had no difficulty in making this decision regarding my dear

child; I know the kind-heartedness of Mr Duminy, who requested this from me. I trust, dear Sir and Madam, that you will have reason to take a certain pride in the good you are about to do; Olivette is good, like me she will be respectful and thankful for the kindness to wards her. I append hereto a letter which I ask you to give to her. With sincere and respectful appreciation I am,

Sir and Madam,

Your very humble and very obedient servant

Florentine.

In the form of a P.S. the following:

I will be infinitely obliged if yhou will give me news of my child and I ask that you address letters meant for me to Mr 90

Besnard or to Mad. the (Holy?) Mother at St. Paul.

Die meisie Olivette waarna in die briefie verwys word, is eintlik Marguerite Olivette, toekomstige eggenote van Johan Nöthling. Dit is duidelik dat dit hier gaan om die toekoms van Marguerite: die moeder doen afstand van haar tienjarige kind wat in die huishouding van Francois Duminy opgeneem word. Die briefie is waarskynlik geskryf kor ná die kind se vertrek na haar nuwe tuiste in die Kaap. In Januarie 1792 boek Johanna Duminy (geb. Nöthling) in haar kasboek 68 Rikdaalders vir "onkoste voor de passasie aan de companie voor margreet". 23)

'n Franse medikus, ene dr. Macé wat as "Chirurgyn by 't Zwitserse regiment de Meuron" (24) gedien het, kom in Maart 1791 na die Kaap. Tydens sy verblyf in die woning Le Jarin van Duminy skryf hy op 6 Junie 1792 'n briefie in Frans aan sy gasheer wat na Valsbaai vertrek het waarin Marguerite ook vermeld word: "Madlle Olivet (est) réveuse." (25) Marguerite word dus gesien as 'n peinsende jong meisie. In 'n tweede brief, geskryf aan boord van Le Benjamin waarmee hy na Mauritius vertrek het, verwys hy weer na haar: "Je souhaite que Mademoiselle Margueritte Olivette voit ses voueux exauces si son bonheyr en depend". (26) Dr Macé spreek die hoop uit dat Marguerite se gebede verhoor word omdat haar geluk daarvan afhang. Volgens Franken sinspeel hy moontlik op haar geneentheid vir haar toekomstige eggenoot. (27) Dié brief is geskryf op 22 April 1793, 1 jaar voor die dag van haar huwelik met Johan Nöthling. (28)

Maar dié groot gebeurtenis is voorafgegaan deur Duminy se besondere ekspedisie na Walvisbaai in opdrag van die V.O.C. om Sebastian en Dirk van Reenen daarheen te vervoer in die ewige soektog na die "Cabo myne", en om verder ondersoek in te stel na walsivsvangste aan die weskus. (29) Johan Anthonie Christoffel Nöthling is 'n lid van die Meermin se bemanning en dié skip vertrek op 3 Januarie 1793 uit Tafelbaai. Die ekspedisie, soos dit blyk uit onder meer die joernaal van Duminy, lewer nie goud op nie maar heelwat sonder en ergenis met die inboorlinge. Daar kan gelet word op die intekeninge

op 3 Februarie en 27 Februarie 1793 wat op Nöthling betrekking het:-

"Sondag, 3 Februarie 1793. Dit was rustig en kalm gedurende die hele oggend en aanhoudend mistig. Op hierdie dag het ons niks gedoen nie. Ek het die bemanning laat rus. Om 10.00 vm. het ek ses 'eilandbewonders' op die strand regoor die boot gewaar wat daar rondgeparadeer het. Ek het dadelik die skip se boot uitgestuur met onderluitenand De Bock en J. Nöthling, met 'n bietjie tabak vir elkeen van die varvare en ook 'n dosyn glaskrale. Ek het hulle duidelik aangesê om die inboorlinge te laat verstaan dat ons geensins vir hulle kwaad was nie, maar dat ons inteendeel gewillig was om met hulle te onderhandel indien hulle bereid sou wees om regverdig op te tree en nie te steel nie. Hulle het die geskenke met blydskap 91

aangeneem en deur middel van gebare belowe om die volgende dag met osse terug te kom." (30)

Dié ontmoeting op die strand geskied in 'n gemoedelike gees, maar op 27 Februarie is die inboorlinge allesbehalwe vriendelik. 'n Boot wat uitgestuur word om te gaan visvang, word deur sestig invoorlinge bedreig wat die treknet wil afneem. Duminy se fragmentariese verslag oor dié insident is vervat in enkele onvoltooide sinne wat te wyte is aan 'n beskadigde oorspronklike teks:-

".... Die skip[ se boot wat aan boord gebring is, was nie in staat om vis te vang nie, en onderluitenant De Bock het

gerapporteer dat sestig 'eilandbewoners' hul verskyning gemaak het wat die net wou afneem......maar 'n skoot wat vanaf die skip se boot oor hul hoofde afgevuur is het hulle op die vlug laat slaan. Ongelukkig het een van die 'eilandbewonders' in sy haas om weg te kom een van ons manne, William Kribs ligtelik in die bobeen met 'n assegaai gewond. Dit is 'n voorval wat bewys dat hulle nie as vriende van ons wil afskeid neem nie. Dit is waar dat dit deels die skuld was van die offisier wat dit gewaag het om die net uit te gooi op 'n tydstip toe so baie van die barbare daar saamgedrom het, sonder dat hy as voorsorg 'n geweer saamgeneem het onderwyl die insittendes van die skip se boot almal gewapen was." (31)

Wie was die man wat die skoot afgevuur het wat die inboorlinge op die vlug laat slaan het? Duminy meld in dié opsig geen naam nie, maar die identiteit van dié persoon kon ons vasstel dedur te let op die joernaal van S.V. van Reenen wat die tog meegemaak het. Hy beskryf dié gebeurde soos volg:-

"27 Februarie. Die bemanning is aangeval deur die Namakwas, wat eers hul goedere en messe afgeneem het, en toe ook probeer het om die treknet af te vat. Mnr Neethling, wat al die gewere in die boot had en wat 'n ent daarvandaan was, het 'n paar skote oor hulle koppe geskiet. Hulle het weggehardloop en nie net gelos." (32)

Dié mnr "Neethling" was inderdaad Johan Nöthling. Die terugvaart na Kaapstad eindig op 10 April 1793 en een jaar later word Nöthling in die eg verbind met die veertienjarige Marguerite Olivette wat in die voorafgaande vier jaar in die sorg van die Duminys was.

In 1793 word Duminy voorlopig vrygestel van diens op see en hy word onder ander hawemeester van Valsbaai. In 1794 wend hy hom ook tot die boerdery en koop 'n plaas by Blauwberg. Later bevind hy hom op Bokkerivier, waar sy vrou 'n deel van haar dagboekie skryf. Met Engselse besetting van die Kaap in 1795 word die Fransman van sy pos as hawemeester van Valsbaai onthef. Maar wat van sy swaer, Johan Nöthling? Dit is feitlik seker dat die einde van Duminy se loopbaan ter see ook 92

dié van Nöthling beëindig het. Laasgenoemde het reeds in 1789 sy ontslag as gevolg van swak gesondheid aangevra en ook versoek dat burgerregte aan hom toegeken word. Die res van sy versoek (33) wat ten dele behandel is, lui onder meer dat hy 'n gevaarlike siekte opgedoen het wat hom verplig het om die diens te verlaat en hom in Kaapstad te vestig. Dit het gedurende die tydperk 1793-1797 plaasgevind aangesien hy die lewe op see in 1797 reeds vaarwel toegeroep het indien ons die dagboeke van sy suster (34) reg vertolk.

Sy voersoek tot die owrheid in 1803 is egter nie van dié van swaer Duniny te skei nie. Dit kom daarop neer dat hy die Betaafse Regering versoek om as Superintendent van

Saldanhabaai aangestel te word. Inmiddels word Duminy se versoek van 12 April om weer in die pos van hawemeester van Valsbaai aangestel te word, toegestaan. Verder leer ons uit J.A.C. Nöthling se pleidooi in 1803 dat hy geen geld gehad het nie. lDrie jaar later rig hy 'n verdere versoek vir okkupasie van drie morge grond geleë langs die "Heeren Huisjs". Uit dié versoek (35) blyk dit dat hy reeds 'n burger was.

Wanneer hy die lewe in Kaapstad vir 'n nuwe begin in die omgewing van Swellendam verruil het, kon nie met sekerheid bepaal word nie. Die geboorte van sy laaste kind, Jacob Frederik Rudolph op 10 Januarie 1810 in "Kaap die Goeie Hoop" (36) is enigsins beduidend. Dertien jaar later is hy klaarblyklik vir die eerste maal aangestel as bootsman op die Breede Rivier (37) en op 16 Oktober 1825 tree hy en sy eggenote op as getuies by die doop van sy kleinseun Johan Antoine Nöhling op Swellendam. Hy is ook getuie by die doop van Jacob Frederik Rudolph Martin op 13 Januarie 1831, en op 16 Oktober 1836 by die doop van 'n kleindogter, Martha Susanna Nöthling. 'n Week later word dié kind weer gedoop, en hy en sy eggenote is weer onder die getuies!

Op 1 Januarie 1828 volg 'n tweede aanstelling as bootsman op die Breede Rivier. Volgens die amptelike rekords soos vervat in Cape of Good Hope (1839) het hy in 1839 nog dié pos gehad teen 'n jaarlikse salaris van 30 pond sterling, terwyl 'n huis aan hom toegestaan is. Dit was sy taak om die "upper ferry"

(38) te bedien wat as die Uitvlugt-pont bekend gestaan het. (39)

Marguerite ontvanl hom op 15 November 1847 en sy word op Swellendam begrawe (40). Hy volg haar na die graf op 17 Maart 1854.

JOHAN ANTHONIE CRHISTOFFEL NöTHLING is vernoem na die volgnde pesone:

1. Johan ---- Johan Jacob Nöthling, sy grootvader in Brandenburg;

2. Anthonie ---- Anthonie Lombard, sy grootvader aan moederskant;

3. Christoffel ---- Christoffel Snyman, grootvader van sy 93

moeder aan moederskant.

'n Opvallende besonderheid wat by die naros van lewensfeite by die tweede geslag gduidelik aan die lig gekom het is dat die name van Joahn se vier broers selde in die bronne wat geraadpleeg is, voorkom. Die lewensverloop van Johan is in breë trekke verhaalbaar -- dié van sy broers behels kwalik meer as dié enkele besonderhede wat ons in De Villiers/Pama se Geslagregister aantref.

Die eersgebore seun, Johan Joachim Mocilaas, is in April 1760 as jong suigeling oorlede. Hy was waarskynlik vernoem na Joachim Nicolas von Dessin, die bekende boekvesamelaar en vriend van sy vader.

Van Jacob Adrinaa, wat op 18 Augustus 1765 gedoop is, is eweneens niks bekend nie behalwe dat hy by die afsterwe van sy moeder in 1787 nog in lewe was. 'n Jonger broer, Johan Adolph (+ 28.9.1766), was reeds oorlede.

Die jongste seun van Benjamin was Frederik Wilhelm wat op 21 Januarie 1770 in Kaapstad gedoop is. In 1806 het hy 'n versoek tot die owerheid gerig vir die vergunning van 25 morg in die omgewing van "klein Blauwberg" vir bewerking. In 1822 het hy nog gelewe, want op 8 Desember daardie jaar was hy 'n getuie by die doop van Margaretha Florentine Odendaal op Swellendam. Sy was 'n dogter van Paulus Coenraad Odendaal en Johanna Margaretha Florentine Nöthling.

Lewensfeite van Johan se susetrs en veral dié van Johanna Margaretha Duminy is enigsins vollediger. Die toekligting wat tov lg in die volgende hoofstuk gegee word, is grotendeels gebaseer op Franken se werk.

VERWYSINGS

1. Sy geboortedatum word nie in De Villiers/Pama se Geslagsregister aangegee nie. Volgens die serfteregister van die gemeente Swellendam is hy op 17 Maart 1854 oorlede in die ouderdom van 94 jaar, 2 maande en 2 dae wat sy geboortedatum stel op 15 Januarie 1760.

2. Jeffreys, Kathleen M. Kaapse Archiefstukken - 1781, Cape Times, Kaapstad 1930, p 45. Volgens 'n resolusie van die Poliktieke Raad op 2 April 1781 sou bevel oor die skip deur kapt Francois Duminy gevoer word, iemand "die eenigste Jaaren desselfs Domicilium alhier gehouden en diversse Scheepen als 94

Capitain bij de Freanschen gevoerd hebbende, zeer goede ervarendheijd van het Indische Vaarwater verkreegen heeft, en dus bequaamst geoordeeld is, om tot deeze Expeditie te werden gebruijkty."

3. Volgens sy eie dagboekinskrywing word Johan en ander lede van die bemanning "om 5 uuren des avonds door een Boekhouder op t' soldy comptior gemonsterd." Dié insident vind plaas op 7 April 1781.

4. Jeffreys, Kathleen M, opcit, p 273.

5. Leibrandt, H.C.V., Requesten (Vol II, F-O).

6. Franken, L.M., Duminy-Dagboeke, Van Riebeeck-Vereniging 1937.

7. Ibid.

8. Historiese besonderhede aangaande die Meermin word gegee in die historiese annale van Theal (Vol 4). In Augustus 1788 moes die Meermin die Maria van die V.O.C. te hulp snel nadat die bemanning van lg skeurbuik opgedoen het (p 260). In 1765 het die Meermin slawe gaan haal by Madagaskar en tydens die terugreis het die inboorlinge op die skip die bemanning oorrompel. Die skilp het wel Kaap Agulhas bereik waar dit vernietig is, aldus Theal (pp 96 - 97). Volgens 'n mededeling deur dr E. Mossop het 'n skip met dieselfde naam op 29 Junie 1761 met twee dooies en vyf siekes aan boord in Valsbaai anker gegooi. In 1795 het die Meermin onder kapt Gerrit Overbeek na Holland geseil (Franken, P 32).

9. Franken, J.L.M., op cit, P 14; Res. 1784 (C.76, p 263); Instruksies D.7, No. 20-22.

10. Franken, J.L.M., Ibid, P15; Res 1786, P435; rapport oor koste, ens., slawehandel Res. 1787, pp 131-137.

11. Franken, J.L.M., Ibid; Res. 1786 (C.80, pp 912 - 931, 1275-1366.)

12. Ibid.

13. Ibid, P 16.

14. Leibrandt, H.C.V., op cit, No. 54, 1789.

15. Franken, J.L.M., op cit, pp 17 - 18.

16. Franken, J.L.M., op cit, p 24; Res. 1789, Deel II, p 477. Dit is nie duidelik of Johan A.C. Nöthling ook op die Duyfjie aangestel is nie. Dit wil voorkom asof dit nie die geval was nie daar die poste van skeepsluitenante bekleë is deur J.P. de Baier en W. van der Roest. 95

17. Ibid.

18. Ibid.

19. Ibid, P 26: bYLAE 1792, PP 404 - 43 Lg bron word nie nader omskryf nie, maar waarskynlik is dit Bylagen 1716-1795 (C. 120 - 222) in die argief van die Sekretaris van die Politieke Raad.

20. Franken, J.L.M., op cit, pp 9 - 10. Volgens Franken is die brief waarskynlik nie deur die meisie se moeder self geskryf nie --- 'n aanduiding dat sy van eonsekere afkoms was. Die trant van die brief skep die indruk dat die vader weens sy hoër stand nie in 'n huwelik met Florentine kon begewe nie.

21. Die brief is 10 jaar na die kind se geboorte geskryf. Sy was dus besonder jonk toe sy in Fancois Duminy sy huishouding opgeneem is.

22. Monsieur et Madame; Penetrée de vos Bontés, Je prends la liberté de vous recommander mon Enfant: Le Sacrifice penible que J' en ai fait a pour bût son avancement et son Bonheur: aussi ai-je remis sans aucune difficulté ce cher Enfant Parceque je conais assés la Bonté du Coeur de M. Duminy qui me l'a demandé. J'espé, Monsieur et Madame, que cous aurez a vous applaudir du bien que vous allez faire;Olivette est bonne, elle sera, comme moi, respectueuse et reconnaissante de toutes vos bontés envers Elle. Joint une lettre pour Elle que Je vous prie de lui remettre. Je suis avec une reconnaissance sincère et respectueuse. Monsieur et Madame, Votre très obeissante servante florentine.

Je vous serai infiniment obligée si vous me donnez des nouvelles de mon Enfant et Je vous prie dadresser mes lettres a M. besnard ou a Mad. Dariu (?) la Mère a St Paul.

23. Franken, J.L.M., op citr, P 337. In April 1794 is daar ook 'n inskrywing, "uitgaf voor margreet" (10 riksdaalders).

24. Ibid, p 34.

25. Ibid, P 35.

26. Ibid, P 36.

27. Ibid.

28. Die huwelik is voltrek op 27 April 1794.

29. Hierdie reis word gedek in Franken se werk Duniny-Dagboeke, pp 190 - 318.

30. Ibid, pp 255 en 287. Die betrokke frase is in Afrikaans vertaal.

31. Ibid, p 297. 96

32. Ibid, P 318.

33. Sy gesondheidstoestand was waarskynlik baie beter as wat hy wou laat vermoed, want hy is eers 65 jaar later oorlede!

34. Franken, J.L.M., op cit P 109. Die betrokke inskrywing, gedateer 23 Oktober 1797 lui oa dat "brouer nöthling" berig dat "sij alle gesont was." Hierdie is 'n aanduiding dat J.A.C. en sy gesin ter sprake is.

35. Leibrandt, H.C.V., op cit (No 114, 1806).

36. Kaapstad.

37. Hy is op 1 Julie 1823 aangestel.

38. Cape of Good Hope (1839)

39. Hierdie besonderheid is aan die skrywer verskaf deur C. Cochrane, kurator van die Drostdy-museum, Swellendam. In 'n brief dd 22 Julie 1976 meld hy dat die boonste pont se inkomste vir Mei en Junie 1827 60.1.0 Riksdalders was. Die argiefverwysings (Kaapstad) is C.O. 2701, 12.3.1828, No 29.

40. Kerkargiewe, Swellendam.

ext, images, and other content